Donald Trump lagði víðtæka tolla á inn­flutning með því að vísa til neyðar­heimilda. Nú, eftir að Hæstiréttur Bandaríkjanna felldi þessa tolla úr gildi, eru fyrir­tæki farin að krefjast þess að fá toll­greiðslurnar endur­greiddar. Sam­kvæmt um­fjöllun Wall Street Journal skiluðu tollarnir ríkinu að minnsta kosti 130 milljörðum dala á þeim tíu mánuðum sem þeir voru í gildi en endur­greiðslurnar kunna að taka mun lengri tíma en inn­heimtan gerði. „Eins og asbest­málin“ Fjöldi fyrir­tækja hefur flýtt sér fyrir dóm til að tryggja stöðu sína. Að minnsta kosti 1.800 fyrir­tæki hafa höfðað mál til að fá endur­greiðslu og fleiri bætast við dag hvern. Margir höfðu lagt inn mál fyrir fram í þeirri trú að það gæti styrkt stöðu þeirra ef niður­staða Hæstaréttar félli þeim í hag. Lög­menn líkja þessu við risa­vaxið endur­greiðslu­kerfi; „Við erum að tala um sam­bæri­legan fjölda og þegar skaða­bóta­málin vegna asbests voru,“ sagði einn þeirra og bætti við að núna væru öll málin að gerast í einu. Sér­dómstóll fær flóðið í fangið Með­ferð mála fellur að stórum hluta á Court of International Tra­de, sér­hæfðan al­ríkis­dómstól sem er vanur tolla­deilum. Dómstóllinn er þó ekki vanur að glíma við þennan fjölda mála og þessar fjár­hæðir. Málin sem nú berast eru að miklu leyti stöðluð: Stuttar kröfu­gerðir sem lýsa því að til­tekið fyrir­tæki hafi greitt tolla sem síðar voru dæmdir ólög­mætir og krefjast því endur­greiðslu, oft án þess að upp­hæðin sé sett fram opin­ber­lega. Bjartsýnir aðilar telja að endur­greiðslur geti skilað sér á einu til tveimur árum, en svartsýnni spár gera ráð fyrir mun lengri tíma. Stjórnin vísar á dómstóla Óvissa er um fram­kvæmd endur­greiðslna Í fyrri máls­með­ferð höfðu lög­menn stjórn­valda full­yrt að fyrir­tæki gætu verið gerð „skað­laus“ með endur­greiðslu, þar með talið vöxtum, ef tollarnir yrðu dæmdir ólög­mætir. Eftir dóminn gagn­rýndi Trump hins vegar að Hæstiréttur hefði ekki sett fram skýra leið um endur­greiðslur og sagði að málið gæti endað í að vera fyrir dómstólum í „fimm ár“. Fjár­málaráðherra hans, Scott Bes­sent, sagði síðar að stjórnin myndi fylgja fyrir­mælum dómstóla og að þetta væri í reynd „úr höndum“ fram­kvæmda­valdsins þar sem málið væri komið aftur inn í dóms­kerfið. Lög­menn fyrir­tækjanna í málinu sem fór alla leið í Hæstarétt hafa þegar óskað eftir því að fá dómsúr­skurð sem skyldi stjórn­völd til að endur­greiða tolla tafar­laust. Fyrsta form­lega svar stjórnarinnar við þeirri kröfu á að liggja fyrir á næstu dögum. „Óþarfa farsi“ sem endar með endur­greiðslum Í leiðara Financial Times í morgun er málinu lýst sem óþörfum og dýrum farsa. Tollarnir voru settir fram undir villandi yfir­skini neyðar­heimilda, inn­leiddir með miklum til­kostnaði og síðan felldir úr gildi eftir langa réttar­fars­lega bið. Höfundur bendir á að Hæstiréttur hefði jafn­vel getað látið niður­stöður lægri dómstóla standa fyrr en með því að taka málið fyrir hafi ferlið dregist mánuðum saman — og reikningurinn safnast upp. Leiðarinn dregur líka fram að endur­greiðslurnar geti orðið pólitískt eld­fimar. Í fyrsta lagi vegna þess að stjórn­völd geta átt erfitt með að mót­mæla endur­greiðslum í prinsippinu en geta hins vegar gert þær tíma­frekar og kostnaðar­samar í fram­kvæmd. Í öðru lagi vegna þess að ekki er endi­lega samræmi milli þess sem bar kostnaðinn og þess sem fær peningana til baka. Hver fær peningana — og hver borgaði í raun? Tollar eru endur­greiddir til þess sem er skráður „importer of record“ á pappír. En tolla­kostnaði getur hafa verið velt áfram í verðlagningu, þannig að neyt­endur eða aðrir aðilar hafi í reynd borið byrðina. Þá getur skapast gremja ef endur­greiðslurnar renna til fyrir­tækja sem höfðu þegar velt kostnaðinum yfir á við­skipta­vini sína. FT bendir á að sum fyrir­tæki séu þegar að velta fyrir sér hvernig eigi að rök­styðja að endur­greiðslur nýtist al­menningi og að sum muni jafn­vel reyna að nota endur­greiðslur í markaðs­setningu með því að „bæta“ við­skipta­vinum upp tollana með ein­hverjum hætti. Leiðarinn dregur fram aðra viðkvæma hlið: Bandaríkin eru óvenju­leg að því leyti að er­lendir aðilar geta til­tölu­lega auð­veld­lega verið skráðir sem inn­flytj­endur. Þar með er mögu­legt að hluti endur­greiðslna renni til kín­verskra fyrir­tækja sem eru skráð sem inn­flytj­endur, þótt Trump hafi á sínum tíma haldið því fram að „Kína borgaði tollana“. Í efna­hags­legum skilningi hafi það að mestu reynst rangt, kostnaðurinn hafi að stórum hluta lent á bandarískum fyrir­tækjum og neyt­endum en í stjórnsýslu­legum skilningi kunni hluti endur­greiðslna nú að skila sér til þeirra sem tollarnir áttu að beinast gegn.