Áhyggjur aukast á fjár­málamörkuðum en staðan er talin traustari en árið 2008 Vaxandi ólga á alþjóð­legum mörkuðum hefur vakið upp spurningar um hvort fjár­festar standi frammi fyrir áfalli á borð við það sem skall á fyrir fjár­mála­kreppuna 2008. Gilli­an Tett, að­stoðar­rit­stjóri Financial Times, segir þó að þótt ýmis hættu­merki séu sýni­leg sé alþjóð­lega fjár­mála­kerfið nú betur undir­búið en það var fyrir tæpum tveimur ára­tugum. Í grein sinni bendir Tett á að tvær þróanir veki einkum ugg. Annars vegar hafi átök tengd Íran valdið miklum sveiflum í olíu­verði, líkt og gerðist sumarið 2008 þegar olía nálgaðist 150 dali á tunnu. Hins vegar hafi áhyggjur farið vaxandi vegna einkalána­sjóða, svo­nefnds private credit, þar sem fjár­festar virðast í auknum mæli reyna að draga fé sitt út. Að mati Tett minnir þessi sam­setning á aðstæður rétt fyrir fjár­mála­kreppuna, þegar hækkandi olíu­verð og vaxandi tap tengt undir­máls­lánum fóru saman. Nú beinist at­hyglin í staðinn að áhættu í einkalána­kerfinu utan hefðbundinna banka. Greinin nefnir að eftir­lit­saðilar hafi um hríð varað við of­hitnun á þessum markaði og að stórir aðilar á borð við JP­Morgan hafi dregið úr áhættu sinni gagn­vart geiranum. Þá hafi stjórn­endur bankans lýst því yfir að þar leynist „kakka­lakkar“, með vísan til lána sem gætu reynst mun verri en áður var talið. Sér­staka at­hygli vekur að sjóðir á vegum stórra fjár­mála­fyrir­tækja á borð við Morgan Stanl­ey og BlackRock, auk sér­hæfðra aðila á borð við Blue Owl og Cliffwa­ter, hafa orðið varir við að fjár­festar vilji komast út. Tett segir það meðal annars endur­spegla ótta við að gervi­greind kunni að grafa undan við­skipta­módeli hug­búnaðar­fyrir­tækja sem hafa verið fjár­mögnuð með slíkum lánum. Þá blasi við svo­kallaður inn­lausnar­veggur upp á 40 milljarða dala árið 2028. Áhætta sé þó víðtækari en sem nemur áhrifum gervi­greindar, eins og ný­legt fall breska lán­veitandans MFS sýni. Þrátt fyrir þetta telur Tett ólík­legt að um skyndi­legt kerfislægt hrun á borð við árið 2008 verði að ræða til skemmri tíma. Ein ástæða sé sú að einkalána­markaðurinn sé um 2 billjónir dala að stærð og því enn til­tölu­lega lítill í sam­hengi við allt fjár­mála­kerfið. Önnur sé sú að banka­kerfið sjálft standi sterkari fótum en áður. Hún vísar þar til ný­legrar ræðu Pablo Hernández de Cos, for­stjóra Alþjóða­greiðslu­bankans, þar sem fram kemur að eigin­fjár­hlut­föll banka af hæsta gæða­flokki séu nú að meðaltali 14,3%, saman­borið við innan við 10% árið 2011. Þá hafi hlut­fall hágæða­lausa­fjár og stöðugrar fjár­mögnunar einnig aukist veru­lega frá því sem áður var. Að auki geti margir einkalána­sjóðir hægt á út­streymi fjár með svo­nefndum hliðum, eða gates, sem tak­marka inn­lausnir. Slík úrræði dragi úr líkum á snöggu hruni, þótt þau leysi ekki undir­liggjandi vanda. Tett líkir stöðunni frekar við hæg­fara mein en skyndi­legt hjartaá­fall. Bólan í einkalána­geiranum sé því fremur að missa loft með löngu „sussi“ en hvelli. Hún varar þó við því að hættan til lengri tíma sé að aukast. Þegar fjár­festa fari að gruna að óbirt tap leynist í kerfinu geti traust gufað hratt upp. Slík þróun minni meðal annars á reynslu Japans á tíunda ára­tugnum, þegar bankar héldu tapi utan sviðsljóssins og erfitt var fyrir fjár­festa að komast út. Þótt reglur hafi verið hertar um hefðbundna banka eftir fjár­mála­kreppuna hafi um­svif færst yfir í geira utan banka­kerfisins. Samt sem áður séu tengslin áfram mikil. Bankar séu enn lán­veit­endur, gagnaðilar, þjónustu­aðilar og stundum bak­hjarlar slíkra fjár­mála­fyrir­tækja. Því geti veik­leikar utan banka­kerfisins smitast inn í það hefðbundna. Tett segir stöðuna geta versnað ef langtíma­vextir hækka enn frekar, til dæmis vegna þrýstings á orku­verð og að­fanga­keðjur ef Hormússund helst lokað. Þá gæti órói á skulda­bréfa­mörkuðum magnast. Jafn­framt bendir hún á annan veik­leika sem minna hafi verið ræddur: skort á alþjóð­legri sam­hæfingu. Eftir fjár­mála­kreppuna 2008 hafi leið­togar G20-ríkjanna sam­hæft viðbrögð sín til að róa markaði. Það sama hafi að ein­hverju marki gerst í Asíu­kreppunni á tíunda ára­tugnum. Slík sam­vinna byggi þó á trausti milli ríkja og að mati þeirra sem Tett ræðir við hafi það traust veikst veru­lega. Niður­staða hennar er sú að sam­spil átaka í Miðaustur­löndum og vaxandi veik­leika á einkalána­markaði sé lík­lega ekki nægi­legt eitt og sér til að hrinda af stað alþjóð­legri kreppu á næstunni. Það geti hins vegar auð­veld­lega valdið al­var­legum skjálfta á fjár­málamörkuðum ef álagið eykst enn frekar.