Í Viðskiptablaði vikunnar er fjallað um hækkandi lífeyrisbyrði hér á landi, þ.e. hlutfall lífeyrisgreiðslna á móti greiddum iðgjöldum. Hlutfallið hefur hækkað töluvert á síðustu árum og nam 85% fyrir samtryggingarhluta lífeyriskerfisins í fyrra. Þótt Seðlabankinn gerir ráð fyrir að fjárfestingaþörf lífeyrissjóða – sem nam yfir 500 milljörðum króna í fyrra – muni aukast á næstu árum, hefur hækkandi lífeyrisbyrði þó vakið spurningar um þróun lífeyriskerfisins og hvort mögulega komi að þeim tímapunkti í framtíðinni að þeir þurfi að byrja að losa um eignir til að standa straum af lífeyrisgreiðslum. Við upphaf þessarar aldar voru um 6 á vinnualdri á móti hverjum einum á eftirlaunaaldri. Hlutfallið var tæplega 4,8 árið 2025 og stefnir í 2 innan nokkurra áratuga, samkvæmt mannfjöldaspá Hagstofunnar. Fyrrverandi varaseðlabankastjóri fjármálastöðugleika, Gunnar Jakobsson, sagði á fundi Seðlabankans árið 2023 að áætlað væri að lífeyrisbyrði kerfisins myndi fara yfir 100% á árunum 2040-2050, en það muni m.a. ráðast af aðflutningi fólks. Það hafi í för með sér ákveðna fjármálastöðugleikaáhættu til framtíðar. Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra talaði á SFF-deginum í apríl um mikilvægi þess að íslenska hagkerfið hafi getu „til að tryggja virði fjárfestinga lífeyrissjóða þegar kemur að því að byrja að losa þær“. Að sama skapi sagði hann mikilvægt að tryggja getu hagkerfisins til að þjónusta þá viðbótareftirspurn sem fylgi hækkandi lífeyrisgreiðslum. Hvoru tveggja væri háð hagvexti á Íslandi. „Ef við horfum ekki á þessa tvo hluti, þá annað hvort eigum við í hættu að eignir þeirra reynist ekki eins verðmiklar eins og þeir gera ráð fyrir, sem væri katastrófa fyrir ellilífeyrisþega, eða að stór hluti eignanna muni fyrst og fremst fóðra hér verðbólgu sem er það sem mun á endanum gerast ef íslenska hagkerfið getur ekki tekið við viðbótareftirspurninni sem kemur þarna inn,“ sagði Daði Már. Paul Horner, stjórnarformaður Arion banka, gerði hækkandi lífeyrisbyrði einnig að umræðuefni á aðalfundi bankans í vor og sagði að lífeyrissjóðir væru að nágast „lýðfræðilegan vendipunkt“. Það gæti dregið úr þátttöku lífeyrissjóða á innlendum fjármálamarkaði sem geri alþjóðlegt fjármagn hér á landi ekki aðeins eftirsóknarvert heldur nauðsynlegt. Ólafur Sigurðsson, framkvæmdastjóri Birtu, segir í samtali við Viðskiptablaðið að það sé algengur misskilningur að hlutfallið teljist vera merki um hnignun kerfis á leið í útgreiðslufasa sem endi með því að síðasta krónan verði greidd út. Slíkar spár geri ekki ráð fyrir nýliðun sem sé þrátt fyrir allt töluverð á Íslandi þó hlutfall vinnandi á móti +65 ára hafi lækkað. „Það er hægt að hugsa þetta eins og litla eyju með 100 íbúum hvar tveir fæðast á ári og tveir falla frá, íbúafjöldi er í jafnvægi. Ef þeir byrja svo á að safna í lífeyrissjóð til að greiða sér lífeyri við 67 ára aldurinn tekur það tíma en að endingu nær hann jafnvægi eins og íbúafjöldinn.“ Spurður út í ummæli Daða Más, segir Ólafur að áhyggjur fjármálaráðherra kunni að skýrast af forsendum um að lítil nýliðun muni eiga sér stað og endurspegla þannig of mikla svartsýni. „Hann verður að skýra þetta betur út fyrir mér. Eignamarkaðir eru jú alltaf krafa á framtíðina. Það mætta bæta þessa umræðu með því að fela tryggingarstærðfræðingum að reikna með nýliðun og skoða áhrifin af því.“ Ólafur segir áhyggjur Daða minna sig á uppsafnaða þörf á haglíkani fyrir lífeyriskerfið, þ.e. reikniverki sem hægt sé að byggja ákvarðanir á í stað þess að taka þær eða ræða út frá tilfinningu fyrir hlutunum. „Ég hef ítrekað minnt á þörfina fyrir svona haglíkan og talað fyrir daufum eyrum. Það er í raun ítrekað verið að gera breytingar á kerfinu og helstu forsendum þess án þess að kanna áhrifin og reikna með þeim.“ Fréttin er hluti af lengri umfjöllun í Viðskiptablaði vikunnar. Áskrifendur geta nálgast greinina í heild sinni hér og annað efni úr blaðinu hér .