Innlent | Morgunblaðið | 31.7.2026 | 7:00 Aðsend grein: Fullveldi og fjárhagslegt sjálfstæði Vilhjálmur Bjarnason mbl.is/María Matthíasdóttir Setja bókamerki Aðsend grein úr Morgunblaðinu Það er undarleg tilfinning að sitja á hliðarlínunni og fylgjast með samtalslist þjóðarinnar á þessu sumri. Umræðuefnið er aðallega fullveldi og sjálfstæði. Bæði hugtökin hafa verið ritara hugleikin frá barnæsku. Það var áhugamál ritara að hlusta á alfræðinga Ríkisútvarpsins segja frá heimsmálum með persónum og leikendum, að ekki sé talað um þann hátíðleika, sem fylgdi morgunfréttum Axels Thorsteinson, þar sem leikin var „Menutte“ eftir Luigi Boccherini op. 13 nr. 5. Fréttamenn Ríkisútvarpsins sögðu frá ræðum þjóðarleiðtoga og fundum þeirra, rétt eins og þeir væru heimilisvinir. Á heimili ritara voru þjóðarleiðtogar í Austur-Evrópu ekki í hávegum hafðir. Ástæðan var einföld, þeir höfðu tekið sér völd til að kúga þjóðir. Þeir voru ekki kosnir í frjálsum kosningum og leiðtogar eins ríkis, Sovétríkjanna tóku sér vald til að kúga aðrar þjóðir til hlýðni með innrásum og íhlutun um völd. Ritari var aðeins fjögurra ára gamall þegar Sovétríkin réðust inn í Ungverjaland og létu lífláta Imre Nagy, leiðtoga Sósíaliska verkamannaflokksins og forsætisráðherra landsins. Hann var ekki tilbúinn að fara að leiðsögn Sovétríkjanna í sósíalisma. Vesturveldin og frjáls heimur Eftir síðari heimsstyrjöld féll járntjald um miðja Evrópu. Þessari skerðingu á frelsi hálfrar Evrópu lýsti Winston Churchill árið 1946 í ræðu í Westminster College í Fulton í Missouri, en það var heimabær Harry S. Truman. Þeir komu saman til bæjarins, forseti og forystumaður hins frjálsa heims og fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands. Þessir menn og nokkrir aðrir voru forystu­menn hins frjálsa heims vestan járntjalds, andspænis kúgurum austan járntjalds. Forystumenn hins frjálsa heims vildu byggja upp heimsskipan á grundvelli samninga á milli ríkja. Hinn frjálsi heimur byggði upp stofnanir með frjálsri aðild þjóða og í flestum tilfellum fylgdi eitt atkvæði fyrir hverja þjóð, hvort heldur sem hún var stór eða smá. Hérlendis var það keppikefli forystumanna hins nýstofnaða lýðveldis árið 1944 að mega taka þátt í nýskipan heimsmála og gilti einu hvort þeir væru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þátttakan fól í sér afsal á sjálfstæði og eftir atvikum fullveldi, með því að fara að settum og samþykktum reglum, gegn því að mega greiða atkvæði. Helstu stofnanir hins frjálsa heims Við lok síðari heimsstyrjaldarinnar var komið á fót ýmsum stofnunum og lýðveldið Ísland gerði ýmsa samninga, sem fólu í sér fullveldisafsal. Þá er meðal annars átt við samninga við eftirtaldar stofnanir: Sameinuðu þjóðirnar Fullveldisafsal fólst í því að fara að samþykktum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Ísland hefur aldrei átt aðild að öryggisráðinu. Alþjóðabankinn Bankinn hefur lagt á ýmsar hömlur í lánasamningum, sem eru ígildi fullveldisafsals. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn Fullveldisafsal fólst í því að aðildarríki þurfti að leita samþykkis fyrir formlegum breytingum á gengi gjaldmiðils síns. Meginreglan átti að vera frjáls og hindrunarlaus viðskipti án tolla. Ísland virtist undanþegið slíku. Alþjóðaflugmálastofnunin Fullveldisafsal fólst í því að fara að alþjóðlegum flugreglum. NATO Fullveldisafsal fólst í 5. grein sáttmála NATO um að árás á eitt ríki væri árás á þau öll. Hér er þess að minnast að NATO er varnarbandalag og engri aðildarþjóð bar að taka þátt í árásum á Íran á liðnu vori og sumri. Að auki eru ákvæði í 2. grein sáttmálans um frjáls og árekstralaus viðskipti, án þess að ákvæðið sé frekar formbundið. Það varð í Kola- og stálbandalaginu, Evrópusambandinu, og EFTA. Þetta er ekki í samræmi við tollastefnu Trumps forseta! Varnarsamningur við Bandaríkin Fullkomin verktaka, framsal og fullveldisafsal á vörnum landsins. Í samningnum felst ekki skuldbinding af Íslands hálfu um fyrirkomulag á frjálsum viðskipum og fríverslunarsamningum við aðrar þjóðir. Með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu, EES, undirgekkst lýðveldið Ísland að taka upp þær meginreglur í framleiðslu og viðskiptum, sem viðhafðar eru í Evrópusambandinu, einkum í viðskipum með iðnaðarvöru. Aðrar meginreglur á Evrópska efnahagssvæðinu eru þessar helstar: Frjáls viðskipti með vörur, að undanskildum landbúnaðarvörum til Íslands. Frjáls viðskipti með þjónustu á efnahagssvæðinu. Frjáls för fólks um Evrópska efnahagssvæðið og atvinnuréttindi. Frjálst flæði fjármagns. Ekki er gert ráð fyrir sameignlegri mynt í EES-samningnum, en fólk og fyrirtæki geta notað myntir að vild, samanber frjálst flæði fjármagns. Íslenskur gjaldeyrismarkaður er með fimm þátttakendum. Einn þeirra heitir Seðlabanki Íslands og afskipti bankans eru það sem máli skiptir á markaðnum. Þar með er skilgreiningin á „gjaldeyrismarkaði“ fallin. Með aðild að EES fylgir jafnframt aðild Evrópsku flugöryggisstofnuninni, EASA, og Evrópsku lyfjastofnuninni, án atkvæðisréttar í báðum tilfellum. Nánast að kostnaðarlausu. Ávinningurinn er ómetanlegur. Nokkur lönd á EES-svæðinu leggja hömlur á fjárfestingu útlendinga í íbúðarhúsnæði, eins og Danmörk og Liechtenstein. Ríkisstjórn og Seðlabanki Íslands hafa ákveðið í sameiningu að takmarka heimildir einstaklinga til lántöku í erlendum myntum innanlands en fyrirtækjum eru heimilar slíkar lántökur með nokkrum undantekningum. Þetta er í samræmi við einbeittan brotavilja íslenskra stjórnvalda þegar alþjóðasamningar áttu í hlut, samninga, sem áttu að vernda íslenska borgara. Að samanlögðu hefur lýðveldið Ísland tekið upp 75% af reglum Evrópusambandsins. Meðal þess er öll matvælalöggjöf, sem varðar íslenskan landbúnað að verulegu leyti. Hætt er við að lýðveldið Ísland hafi nú þegar tekið upp reglur Evrópusambandsins i fiskveiðum. Reglur Evrópusambandsins fjalla um sjálfbærar veiðar fiskistofna og að sjálfbærnin sé grundvölluð á vísindarannsóknum, að viðbættum hlutfallslegum stöðugleika milli landa um veiðar á fiskimiðum annarra landa. Þannig eru engir spænskir fiskibátar á frönskum fiskimiðum, er ritara tjáð. Íslensk sjálfstæðisbarátta Ritari hefur aldrei getað skilið íslenska sjálfstæðisbaráttu. Umræður íslenskra stjórnmálamanna frá 1904-1918 fjölluðu um ríkisráðs­ákvæði og samband ráðherra Íslands við Danakonung. Enda sagði síðasti ráðherra Íslands að öll væri deilan „formfræðileg“! Hver skilur það? Síðasti ráðherra Íslands, Einar Arnórsson, og Sveinn Björnsson, lögmaður, síðar forseti Íslands, skildu að Íslendingar gætu ekki lifað á „formfræði“. Sveinn Björnsson stofnaði það sem þurfti til að lifa í sjálfstæðu landi, eins og skipafélög og tryggingafélög. Hann lagði nokkuð af mörkum um það, hvernig æðsti dómstóll landsins skyldi starfa. Þegar upp var staðið líkaði þingmönnum Sjálfstæðisflokksins illa við fyrsta forseta lýðveldisins, eins og fram kemur í minningargrein dr. Bjarna Benediktssonar um Ólaf Thors. Eftir 1918 og fram til 1970 einkenndist íslensk sjálfstæðisbarátta af því hvernig ætti að viðhalda stöðu landbúnaðar í íslensku valdakerfi, án þess að framlag landbúnaðar væri nokkuð, sem máli skipti. Enda er nú svo komið að hefðbundinn íslenskur landbúnaður skilar nánast engu til landsframleiðslunnar, eða innan við ½%, að slepptum styrkjum til greinarinnar. Marshall-framlag og „PL480“ var notað til að viðhalda óbreyttu ástandi í sveitum. Hverjum var það til hagsbóta? Það er aumkunarvert að hlusta á unga bændur fjalla um glæsta framtíð í landbúnaði. Ungum bændum er frjálst að gera það, sem þeim sýnist. Sjálfstæði og fjárhagslegt sjálfstæði Guðbjartur bóndi sagði eitt sinn: „Sjálfstæðið, ekki spyr ég að því. En hvar er sjálfstæðið, með leyfi? Ætli það sé ekki mest í görnunum á sauðkindinni um það leyti sem hún horfellur í lúkunum á þeim á vorin“. Eða hvar er sjálfstæði Bandaríkjanna þegar Bandaríkin eru orðin svo skuldum vafin að þau þurfa að leita til stærstu lánardrottna sinna til að bæta lausafjárstöðu Bandaríkjahers? Japan og Kína eru stærstu lánveitendur Bandaríkjanna. Þá er erfitt að berjast fyrir opnun Hormússunds eftir að Íranir lokuðu sundinu þegar Bandaríkin réðust á Íran. Íslenskir stjórnmálamenn hafa aldrei barist fyrir fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar eða fjárhagslegu sjálfstæði einstaklinga. Það er fjárhagslega sjálfstæðið, sem skiptir máli á efsta degi. Vilhjálmur Bjarnason, fv. alþingismaður og hagfræðingur. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Handtekinn í fjórða sinn eftir að hafa unnið 21 milljarð Mikið sagt í fáum orðum Ljúffeng fiskisúpa með rjóma og tómötum Allt að 18 stiga hiti og bjartviðri Inngrip auðveld innan landhelgi Umræðan Hindranir og hagvöxtur í litlu hagkerfi Fullveldi og fjárhagslegt sjálfstæði Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Bandero siglir utan í skip Hvals Minnast Gunnars: „Maður hélt niðri í sér andanum“ Enginn í haldi: Tilkynnt um minka í 5 km fjarlægð Inngrip auðveld innan landhelgi Mest lesið Í gær Í vikunni Sérsveitin og Gæslan tóku yfir stjórn Bandero Var í afneitun vegna versnandi heilsu Myndir: Megas lagður til hinstu hvílu Bandero siglir utan í skip Hvals Birta myndir frá vettvangi: „Aðgerðin heppnaðist“ Vélinni hlekktist á í lendingu: Situr pikkföst Gátu ekki lent á Reykjavíkurflugvelli Myndir: Ísjakinn í Skagafirði bráðnar í kvöldsólinni Hjólaði