Raf­bíla­bransinn, sem fyrir fáeinum árum var talinn óstöðvandi, er kominn í harka­legan bak­slag í Bandaríkjunum og Evrópu. Sam­kvæmt um­fjöllun danska við­skipta­blaðsins Børsen hefur hægari sala, breytt reglu­verk og minnkandi opin­berir hvatar leitt til þess að stærstu bíla­fram­leiðendur heims hafa þurft að bókfæra tugi milljarða dala tap og afskriftir sam­hliða því að þurfa endur­skoða metnaðar­fullar raf­bílaáætlanir sínar. Í um­fjöllun blaðsins kemur fram að Ford, General Motors, Stellantis, Porsche og fleiri hafi saman­lagt orðið fyrir um 60 milljarða dala höggi, sem sam­svarar um 7 þúsund milljörðum ís­lenskra króna. Þessar af­skriftir tengjast einkum raf­bíla- og raf­væðingar­verk­efnum sem hefur verið frestað, skorin niður eða hætt. Børsen lýsir stöðunni sem „bók­halds­blóðbaði“ í bíla­iðnaðinum. Ford hættir með raf­knúna flagg­skipið Ein skýrasta stefnu­breytingin birtist hjá Ford. Jim Farl­ey, for­stjóri fyrir­tækisins, lýsti því nýverið að „við­skipta­vinirnir hafi talað“ þegar hann kynnti upp­gjör og gaf til kynna að raf­knúni F-150 Lightning, sem áður var kynntur sem framtíðar­sinnað virðingar­verk­efni, væri í raun settur til hliðar. Sam­hliða hafa fleiri raf­bílaprógrömm verið stöðvuð og áherslan færð yfir á hefðbundna bensín- og dísil­bíla. Børsen segir að þessi stefnu­breyting hafi kallað á 19,5 milljarða dala niðurfærslu hjá Ford og að lok árs 2025 hafi reynst Ford það versta frá fjár­mála­kreppunni 2008. Sam­kvæmt greininni hefur keðju­verkunin staðið yfir í marga mánuði. Volkswa­gen-sam­stæðan var sögð hafa þurft að bregðast við minnkandi eftir­spurn eftir dýrari raf­bílum og Porsche hafi frestað þróun nýrra raf­bíla og lengt líftíma bruna­hreyfils­lína. Það hafi leitt til 5,1 milljarðs evra taps, nærri 40 milljarða danskra króna. Í febrúar kom svo eitt stærsta höggið þegar Stellantis – sam­steypa sem stendur m.a. að Peu­geot, Fiat og Chrysler – til­kynnti um 22,5 milljarða evra af­skrift, sem sam­svarar um 165 milljörðum danskra króna. For­stjóri Stellantis, Antonio Filosa, er sagður hafa rakið þetta m.a. til þess að fyrir­tækið hafi of­metið hraða grænu orku­skiptanna og þar með fjar­lægst „raun­veru­legar þarfir, fjár­hag og óskir“ margra bíl­kaup­enda. Hægari sala, dýrari bílar og hleðslu­kvíði Børsen rekur vendi­punktinn til þess að vöxtur raf­bílasölu hafi kólnað skarpt utan Kína. Á árunum 2020 til 2023 jókst raf­bíla­sala á heims­vísu nær fimm­falt – úr 2 milljónum í 9,5 milljónir – en árið 2024 hafi salan numið 10,8 milljónum og vöxturinn einkum komið frá Kína. Í Bandaríkjunum og Evrópu hafi markaðurinn hins vegar staðnað. Ástæðurnar eru sagðar margar: raf­bílar reynist enn dýrir fyrir verðbólguþreytta neyt­endur, hleðslu­inn­viðir séu víða ófullnægjandi og óvissa um endur­sölu­verð og nota­gildi haldi aftur af kaup­endum. Á sama tíma hefur sam­keppnin harðnað og kín­verskir fram­leiðendur þrýst niður verðum, sem eykur álag á hagnað hefðbundinna bílarisa. Breytt reglu­verk setur allt í upp­nám Mikilvægur þáttur í þessari þróun er pólitísk stefnu­breyting. Børsen lýsir því að í Evrópu hafi lönd eins og Þýska­land dregið til baka styrki og skattívilnanir (þó að Þýska­land hafi síðar tekið upp styrkja­kerfi að nýju). Í Bandaríkjunum sé jafn­framt verið að draga úr skattaívilnunum og um­hverfisk­röfum sem áður ýttu undir raf­bíla­væðingu. Ingo Stein, sem stýrir bíla- og sam­gönguráðgjöf Bain & Company í München, segir í greininni að vandinn sé að bíla­fram­leiðendur séu undir þrýstingi á mörgum vígstöðvum í einu – hægari eftir­spurn, verðstríð, nýir keppi­nautar og pólitísk óvissa. Hann varar við að fleiri af­skriftir geti verið fram undan. Thomas Ritter, pró­fessor við Copen­hagen Business School, bendir í um­fjölluninni á að þetta sé klassískt dæmi um hvað geti gerst þegar stjórn­völd grípa inn í markaði til að móta fram­boð og eftir­spurn – og breyta síðan leik­reglunum á skömmum tíma. Slík sveifla geti gefið fyrir­tækjum ranga mynd af raun­veru­legri eftir­spurn og leitt til rangra fjár­festinga. Þrátt fyrir miklar niðurfærslur er meginniður­staða greinarinnar ekki sú að raf­bílabransinn sé dauður heldur að raf­bíla­væðingin verði hægari, ójafnari og sveigjan­legri en spáð var. Stein er sagður telja að raf­bílar verði að lokum vinnandi lausnin – en að bruna­hreyfillinn muni gegna stærra hlut­verki lengur en margir bíla­fram­leiðendur lofuðu fyrir fáeinum árum. Fyrir neyt­endur og markaðinn í heild þýðir þetta að næstu ár geti ein­kennst af blönduðu fram­boði: raf­bílar, ten­gilt­vinn­bílar og hefðbundnir bensín­bílar keppast um at­hygli kaup­enda – á meðan reglu­verk, hvatar og inn­viðir haldast í stöðugri endur­skoðun.