Eins og fram kemur í Viðskiptablaðinu í dag var hlutfall íbúða á höfuðborgarsvæðinu sem seldust undir fasteignamati 33,4% á öðrum ársfjórðungi og hækkaði úr 30% á þeim fyrsta. Þetta er til marks um straumhvörf á fasteigna­markaðnum. Í uppsveiflunni sem ríkt hefur á fasteigna­markaði undanfarin ár var algengt að íbúðir seldust langt yfir fasteignamati. Árið 2022 seldust aðeins 2,2% fullbúinna fjölbýlisíbúða á höfuðborgarsvæðinu undir fasteignamati. Í fyrra var hlutfallið 10,3%. Eins og fjallað er um í greininni ­vekur þetta áleitnar spurningar um hvernig fasteignamatið er reiknað og um raunverulega fjárhagsstöðu sveitarfélaganna þegar fram í sækir. En þetta er líka til marks um þá miklu og hröðu kólnun sem nú á sér stað á fasteignamarkaðnum. Samtök iðnaðarins hafa reynt að vekja athygli stjórnvalda á því ástandi sem er að skapast í byggingariðnaðinum en talað fyrir daufum eyrum. Þannig kom það fram í máli Ingólfs Benders, aðalhagfræðings samtakanna, um helgina að störfum í byggingar- og mannvirkjagerð hefði fækkað um fjörutíu prósent milli ára. Eins og kemur fram í tölum frá SI ­veltir greinin um sjö hundruðum milljarða króna. Í henni starfa um tuttugu ­þúsund manns. Greinin stendur undir um átta prósentum af landsframleiðslu og skattsporið nemur um 190 ­milljörðum króna, þar af um áttatíu milljörðum í beinum sköttum. Þegar hriktir í stoðum lítilla atvinnugreina sem endurspegla þó dýpri strauma í hagkerfinu er stundum gripið til samlíkingarinnar um kanarífuglinn í kolanámunni. Það á augljóslega ekki við í þessu tilfelli. Nærtækara væri að horfa til stórtækra vinnuvéla ofan í námunni eða sjálfs burðarvirkisins. Í hagsögulegu tilliti er erfitt að finna dæmi um mikla kólnun á fasteignamarkaði og í byggingariðnaði sem ekki hefur verið undanfari djúps samdráttarskeiðs. Dæmin er að finna um allan heim. Eins og aðalhagfræðingurinn benti á í samtali við Vísi virðast stjórnvöld engan veginn átta sig á því hvað er að gerast í efnahagslífinu: „Til þess að bæta gráu ofan á svart ætla stjórnvöld að gera það enn dýrara að byggja. Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, sem var lögð fram í sumar, ­kemur fram að fyrirhugað sé að lækka enn frekar endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu manna á verkstað. Ef menn fara niður í núllið eru þetta tvær og hálf til þrjár milljónir á hverja íbúð. Það leggst á annan kostnað við uppbyggingu íbúða. Það dregur enn frekar úr uppbyggingu og skapar samdrátt. Þetta eru mjög neikvæð tíðindi ofan í þessar fréttir af samdrætti í greininni.“ Í stað þess að horfast í augu við veruleikann er öll áherslan lögð á að auglýsa meint afrek ríkisstjórnarinnar á samfélagsmiðlum, svo sem fyrirheit um að byggja þúsundir íbúða á næstu árum með því að láta skattgreiðendur niðurgreiða lán til svokallaðra „óhagnaðardrifinna“ byggingarfélaga í eigu verkalýðsfélaga og fá Marínó G. Njálsson bloggara til að hanna nýtt íbúðarlánakerfi. Þessu er dreift á samfélagsmiðlum með myndum af brosandi forsætisráðherra. Í raun og veru er leitun að því hvort nokkur ráðherra ríkisstjórnarinnar hafi tjáð sig nokkurs staðar eða lýst yfir áhyggjum af þeirri alvarlegu stöðu sem er að skapast á byggingarmarkaði og fasteignamarkaði og hvað hún kann að boða fyrir hagkerfið á næstu misserum. Hefur húsnæðismálaráðherra, forsætisráðherra eða fjármálaráðherra þannig til dæmis tjáð sig uum hvaða áhrif innleiðing CRR III-reglnanna, sem hækka eiginfjárkröfur banka vegna svokallaðra ADC-byggingarlána, muni hafa á byggingargeirann hér á landi? Nei. Þess í stað kýs ríkisstjórnin að horfa í aðra átt. Á sama tíma og viðvörunarljós blikka á fasteigna- og byggingamarkaði hefur enginn ráðherra útskýrt hvaða áhrif innleiðing CRR III-reglnanna mun hafa á fjármögnun nýrra byggingarverkefna hér á landi eða hvernig bregðast eigi við þeirri kólnun sem þegar blasir við. Þess í stað fer orkan í að auglýsa óunnin afrek, lofa hallalausum fjárlögum sem óvíst er að standist og reka pólitískt sýningarverkefni í Brussel. Það breytir hins vegar engu um þá staðreynd að þegar burðarstoðir hagkerfisins byrja að gefa sig er sjaldnast ráðlegt að snúa sér undan og brosa framan í myndavélina. Þessi leiðari birtist í Viðskiptablaðinu sem kom út 15. júlí 2026.