200 mílur | Morgunblaðið | 1.7.2026 | 12:16 Mikilvægt gildi fyrir sjálfsmynd þjóðarinnar „Það viðmót sem mætir okkur endurspeglar það sem kannanir hafa sýnt: að Íslendingum þykir vænt um Landhelgisgæsluna,“ segir Georg. Morgunblaðið/Árni Sæberg Ásgeir Ingvarsson [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Landhelgisgæslan Myndskeið: Ottó aflvana og hættulega nálægt landi Þór fylgir Bandero eftir vestur af landinu Þór lagður af stað: Sérsveitarmenn um borð Sóttu slasaða göngukonu Watson skipað að kveikja á staðsetningarbúnaði » Fleiri tengdar fréttir Merkileg tímamót eru runnin upp hjá Landhelgisgæslunni en í dag er því fagnað að öld er liðin frá upphafi skipulagðrar gæslu íslensku landhelginnar. Georg Kr. Lárusson forstjóri Landhelgisgæslunnar ræðir hvaða mikilvæga hlutverk stofnunin hefur leikið í áranna rás. Stofndagur Landhelgisgæslunnar miðast við 1. júlí 1926 þegar ríkið tók við rekstri Þórs 1 af Björgunarfélagi Vestmannaeyja en sama sumar kom til landsins gufuskipið Óðinn vopnað tveimur vígalegum fallbyssum. Rekja má söguna ögn lengra aftur því eftir að Íslendingar fengu heimastjórn, árið 1904, létu dönsk stjórnvöld smíða eftirlitsskipið til að gæta landhelginnar. Alþingi samþykkti síðan árið 1913 lög um stofnun Landhelgissjóðs Íslands, til eflingar landhelgisvörnum, og hófst íslensk landhelgisgæsla á leiguskipum upp úr 1920, en það var árið sem Björgunarfélag Vestmannaeyja fékk gamla togarann Thor til að hafa eftirlit með fiskibátum Eyjamanna og vera þeim til aðstoðar ef á þurfti að halda. Hluti af sjálfstæðisbaráttunni Georg þekkir þessa sögu vel og hvernig núningur við erlend fiskiskip á íslenskum miðum varð til þess að Landhelgisgæslan var sett á laggirnar. Höfðu erlendu skipin fært sig mjög upp á skaftið og er t.d. þekkt þegar Hannes Hafstein, þá sýslumaður og síðar ráðherra, hugðist taka breskan togara við ólöglegar veiðar í Dýrafirði 1899. Sú aðgerð endaði með því að af sex Íslendingum sem lögðu af stað á árabát drukknuðu þrír og var meira að segja einn þeirra frændi Georgs. „Danir áttu að bera ábyrgð á að gæta landhelginnar og sendu hingað skútur endrum og sinnum en þjóðin var ekki ánægð með hvernig þessu hafði verið sinnt,“ segir Georg og bætir við að ekki leiki vafi á að það hafi haft mikið gildi fyrir sjálfsmynd þjóðarinnar að eignast sitt eigið landhelgisgæsluskip og taka sjálf ábyrgð á þessu mikilvæga máli. „Guðni Th. Jóhannesson hefur fjallað um þetta og hvernig tilkoma íslensku Landhelgisgæslunnar var stór liður í sjálfstæðisbaráttunni.“ Landhelgisgæslan átti síðan eftir að sýna hvers hún var megnug í þorskastríðunum þremur sem háð voru á árunum 1958 til 1976 en sú deila varð svo hörð að íslensk stjórnvöld slitu stjórnmálasambandi við Breta þó að bæði ríkin ættu aðild að NATO og var jafnvel óttast að bandalagið væri í hættu. Norsk stjórnvöld höfðu síðan milligöngu um sáttasamninga sem undirritaðir voru 1. júní 1976 en þar viðurkenndu Bretar 200 mílna lögsögu Íslands. Frétt af mbl.is Fullveldisbaráttunni lauk 1. júní Til taks fyrir bandamenn Georg segir nýjan kafla hafa hafist hjá stofnuninni við brotthvarf bandaríska varnarliðsins. Fram að því höfðu Íslendingar reitt sig mjög á þyrlubjörgunarsveit Bandaríkjahers og varnarliðið einnig sinnt ýmsum öðrum skyldum sem nú féllu í hlut Landhelgisgæslunnar. „Meðal fyrstu verkefna var að finna góða björgunarþyrlu og kom fljótt í ljós að slíkar þyrlur liggja ekki á lausu. Þá færðust varnartengd mál á milli stofnana og enduðu hjá Landhelgisgæslunni, í umboði utanríkisráðuneytisins.“ Öflug íslensk þyrlubjörgunarsveit var ekki bara nauðsynleg til að sinna björgunarverkefnum á sjó og landi heldur líka lykilatriði í hernaðarsamstarfi Íslands við aðrar þjóðir. „Hlutverk bandarísku þyrlusveitarinnar var ekki síst að vera til taks fyrir æfingaflug orrustuflugvéla en slíkar æfingar er ekki hægt að stunda ef þyrlubjörgunarsveit er ekki til staðar,“ útskýrir Georg en reglubundinni loftrýmisgæslu var komið á árið 2008, tveimur árum eftir að Bandaríkjaher kvaddi. „Meginhlutverk Landhelgisgæslunnar í dag er að vanda að huga að fiskimiðunum og standa vörð um fullveldi landsins, vera til taks fyrir landslýð allan og ekki síst geta komið til stuðnings okkar bandamönnum ef til ófriðar kemur.“ Frétt af mbl.is Skilyrði að hafa varðskip úti fyrir Vestfjörðum Þörf á fjórum þyrlum á tveimur stöðum Starfsemin er í stöðugri þróun og þarf Landhelgisgæslan að geta aðlagast nýjum kröfum og áskorunum. Meðal þeirra verkefna sem nú eru komin á dagskrá er að efla flugdeildina og koma fyrir þyrlu annars staðar en í Reykjavík. „Þar hefur Akureyri verið nefnd og myndi bæði stytta viðbragðstíma í útköllum á norðausturhorninu, og hjálpa mikið til við loftrýmisgæslu,“ segir Georg og bætir við að til að geta tryggt gott viðbragð verði stofnunin að hafa á að skipa nokkrum þyrlum. „Við þurfum að geta stólað á að tvær þyrlur geti haldið í útkall hvenær sem er. Í dag erum við með þrjár á leigu og með svona farartæki er alls ekki sjálfgefið að tvær séu alltaf í lagi. Sá fjöldi sem þarf er fjórar þyrlur með sjö áhafnir, og útstöð á fleiri en einum stað.“ Georg nefnir að fjölgun ferðamanna hafi líka aukið þörfina fyrir björgunar-, leitar- og sjúkraflug og þá sé hreinlega meiri eftirspurn eftir þjónustu björgunarþyrlnanna þegar koma þarf fólki með hraði undir læknishendur. „Það hefur orðið viðhorfsbreyting varðandi sjúkraflug og aukinn skilningur á mikilvægi þess að flytja veikt og slasað fólk með flugi frekar en að láta það kannski þjást í lengra ferðalagi með bifreið, og fólk á landsbyggðinni gerir þá eðlilegu kröfu að geta komist til sérfræðilæknis í flýti ef upp koma alvarleg veikindi eða slys.“ Georg segir að björgunarþyrlurnar þyrftu helst að vera fjórar og ekki allar í sama landshlutanum. Ljósmynd/Landhelgisgæslan Drónarnir hefja sig til flugs Þá er spennandi tækniþróun að eiga sér stað og sniðug ný tæki að bætast í verkfærakistu Landhelgisgæslunnar. Þannig sögðu fjölmiðlar frá því í síðasta mánuði að ómannaður dróni fjármagnaður af Evrópusambandinu hefði verið tekinn í notkun en hann mun fljúga frá Hornafjarðarflugvelli og vakta hafsvæðið hringinn í kringum landið. Georg segir dróna leika æ stærra hlutverk í daglegum störfum stofnunarinnar en Landhelgisgæslan hóf að nota sinn fyrsta ómannaða dróna árið 2019 og var sá gerður út frá Egilsstöðum. Hann bendir á hvað tækninni fleygir fram og skilar sér m.a. í því að færri starfsmenn þarf til að sinna hverjum dróna. „Það er vissulega mikill munur að geta sent af stað ómannaðan dróna frekar en þyrlu eða flugvél með fulla áhöfn, en það má ekki gleyma því að stóru drónunum fylgir samt fjöldi starfsmanna á jörðu niðri. Dróninn frá 2019 kallaði á 16 manna starfslið en sá nýi, sem er bæði minni og öflugri, kallar á töluvert smærri hóp fólks.“ Drónarnir koma ekki bara að gagni við eftirlit og leit heldur segir Georg að tæknina megi t.d. nýta í framtíðinni til að vera fyrsta viðbragð í björgunarútköllum. „Drónarnir hafa í dag um 500 km drægni og geta verið 10 klukkutíma í loftinu, og hægt að búa þá þannig að þeir geti varpað einföldum björgunarbúnaði handa fólki í lífsháska.“ Notkun fjarstýrðs kafbáts æfð. Ný tæki hafa bæst í verkfærakistuna. Ljósmynd/Árni Sæberg Halda í hringferð á afmælisárinu Á 100 ára afmælinu verður Landhelgisgæslan á ferð um landið. „Strax í janúar opnuðum við dyrnar og höfum boðið landsmönnum að skoða varðskipin og starfsemi okkar,“ segir Georg. „Við förum hringinn í kringum landið, og bjóðum leikskólum og grunnskólum sérstaklega að líta á okkur og bjóðum almenna gesti velkomna í kjölfarið.“ Georg segir móttökurnar hafa verið mjög góðar og ánægjulegt að sjá hversu mikillar velvildar Landhelgisgæslan nýtur hjá almenningi. „Við finnum greinilega fyrir velvildinni og það viðmót sem mætir okkur endurspeglar það sem kannanir hafa sýnt: að Íslendingum þykir vænt um Landhelgisgæsluna og treystir okkur.“ Stefnt var að hátíðarhöldum í Vestmannaeyjum í dag en þeim hefur verið frestað fram á haust vegna aðgerða samtaka Paul Watsons sem beinast gegn hvalveiðiskipum. Frétt af mbl.is Þór fylgir Bandero eftir vestur af landinu Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Landhelgisgæslan Myndskeið: Ottó aflvana og hættulega nálægt landi Þór fylgir Bandero eftir vestur af landinu Þór lagður af stað: Sérsveitarmenn um borð Sóttu slasaða göngukonu Watson skipað að kveikja á staðsetningarbúnaði » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Mest lesið Í gær Í vikunni „Á að standa með starfsfólki Hvals“ Gert að tíunda hval vertíðarinnar Segir Watson vera elítuaktívista Eina skipið sem sá þrjú þorskastríð „Mínir hæfustu og herskáustu menn“ Boða atlögu að olíufélagi Hvals hf. Skilyrði að hafa varðskip úti fyrir Vestfjörðum Gefur lítið fyrir „anti everything-liðið“ Þór fylgir Bandero eftir vestur af landinu Hyggst ekki semja um sjávarútveginn Boða atlögu að olíufélagi Hvals hf. Gefur lítið fyrir „anti everything-liðið“ Segir Watson vera elítuaktívista „Mínir hæfustu og herskáustu menn“ Hyggst ekki semja um sjávarútveginn Eina skipið sem sá þrjú þorskastríð Skilyrði að hafa varðskip úti fyrir Vestfjörðum Hvalur 9 á landleið með tvö dýr Þór fylgir Bandero eftir vestur af landinu Ráðgjöf í Barentshafsþorski hækkar um 16% Þór lagður a