Þegar Landhelgisgæslan varð sjötíu ára 1996 kom út bókin Svipmyndir úr sögu Landhelgisgæslunnar sem Guðjón Arngrímsson skrifaði um ýmsa atburði og tímamót í sögu þessarar stofnunar sem er 100 ára á þessu ári. Guðni Einarsson blaðamaður er nú að skrifa um það sem gerst hefur eftir sjötíu ára afmælið og verður síðan gefin út bók um öll hundrað árin næsta haust. Bókaútgáfan Hólar gefur út 100 ára afmælisbókina. Rætt er við Guðna í sjómannadagsblaði Fiskifrétta. Viðtöl við lykilstarfsmenn Guðni segir viðbótina við bókina sem kom út á sjötíu ára afmælinu verða svolítið í sama stíl. Ekki sé ráðrúm til að fara mjög djúpt í söguna heldur sé fyrst og fremst verið að rekja atburði í sögunni. „Vegna þess hvað þessi stofnun er breytt eru einnig viðtöl við lykilstarfsmenn um starfssvið þeirra til að kynna lesendum hvernig Landhelgisgæslan er í dag,“ tekur Guðni fram. Brottför varnarliðsins Er Guðni er spurður hvort og þá hvað hafi komið honum á óvart í þessari vinnu segir hann það vera hvað Landhelgisgæslan hafi breyst mikið. Stærsta breytingin hafi orðið eftir að varnarliðið fór á árinu 2006. „Varnarliðið fór með herþoturnar og björgunarþyrlurnar sem höfðu verið hryggjarstykki í íslensku björgunarsamstarfi ásamt auðvitað okkar frábæru björgunarsveitum, Slysavarnafélaginu og Landsbjörg,“ segir Guðni. Landhelgisgæslan hafi á þessum tíma ekki ráðið yfir mörgum þyrlum og þær hafi ekki verið mjög langdrægar. Hratt brugðist við „Þannig að oft og tíðum kom varnarliðsþyrlusveitin til hjálpar og aðstoðar og bjargaði íslenskum sjómönnum og fleirum úr nauð,“ segir Guðni. Þá hafi verið ákveðið að byggja þyrlusveit Landhelgisgæslunnar upp, bæði hratt og örugglega, og fleira hafi bæst á verkefnalistann. Verkefnalistinn lengst mikið á tuttugu árum „Hér voru starfandi Ratsjárstofnun og síðar Varnarmálastofnun og á árinu 2011 var Landhelgisgæslunni falin framkvæmd varnartengdra verkefna. Þannig að hún er með heilmikla starfsemi í tengslum við varnarmálin. Þetta endurspeglast í því að starfsmönnum hefur fjölgað mikið og umsvifin eru miklu meiri en áður,“ segir Guðni. Landhelgisgæslan á næstliðnum tuttugu árum sé allt öðru vísi en hún hafi verið fyrstu áttatíu árin. Allt önnur og miklu meiri „Landhelgisgæslan varð allt önnur og miklu meiri,“ segir Guðni. „Svo hefur það gerst í tíð Georgs Lárussonar, sem tók við sem forstjóri Landhelgisgæslunnar 2005, að keypt var ný eftirlitsflugvél sem var með þeim fullkomnustu í heiminum þegar hún kom hingað 2009. Síðan komu nýju varðskipin Þór og þá Freyja og gömlu varðskipin sem vörðu landhelgina í þorskastríðunum eru öll ýmist farin úr landi eða komin á eftirlaun, eins og Óðinn.“ Stærsta björgunarafrekið Einnig nefnir Guðni alþjóðaverkefni sem Landhelgisgæslan hefur tekið þátt í eins og fyrir FRONTEX, landamærastofnun Evrópusambandsins. Þar hefur meðal annars verið unnið í Afríku og við björgun flóttamanna á bátum á Miðjarðarhafi og við Afríku. „Þessi verkefni fyrir bæði varðskip og þessa glæsilegu flugvél komu til þegar það var þröngt í búi eftir bankahrunið og þau hjálpuðu til við reksturinn. Þarna fékkst ómetanleg reynsla og tengingar. Ég held að Landhelgisgæslan hafi bjargað þúsundum ef ekki tugum þúsunda mannslífa. Kannski var þetta stærsta björgunarafrek Landhelgisgæslunnar. Þetta er mjög merkileg saga sem á skilið að vera sögð,“ segir Guðni. Stærri en nokkru sinni á hundrað ára afmælinu Staðan er því gjörbreytt og hlutverk Landhelgisgæslunnar síst minna en áður. Guðni nefnir að víðáttumikið björgunarsvæði sem Ísland beri ábyrgð sé vitanlega risastórt verkefni. Þar sé Landhelgisgæslan samræmingaraðili og miðpunktur. „Þannig að þegar Landhelgisgæslan fagnar hundrað ára afmæli hefur hún aldrei verið umfangsmeiri eða með stærri verkefni,“ segir Guðni. Gæslumenn og Gæslukonur Við starf sitt kveðst Guðni hafa notið mjög góðrar aðstoðar frá Landhelgisgæslunni. „Ég þekkti nú aðeins til Gæslunnar áður því tengdafaðir minn heitinn var skipherra. Í gegnum tíðina hefur það verið þannig að menn hafa verið Gæslumenn. Það er ákveðinn hópur manna sem hefur helgað líf sitt Landhelgisgæslunni og gert það af fullri alvöru. Það á við enn þann dag í dag að menn eru Gæslumenn og Gæslukonur og það er mjög þéttur hópur. Það má segja að það sé stórkostlegt fyrir íslenska þjóð að eiga þessa stofnun,“ undirstrikar Guðni. Þyki vænt um Gæsluna Landhelgisgæslan hefur í gegn um tíðina notið mikils traust almennings eins og það hefur endurspeglast í viðhorfskönnunum. „Landhelgisgæslan hefur verið á toppnum frá því að það var byrjað að kanna traust til stofnana. Mér finnst hún alveg fullkomlega standa undir því trausti,“ segir Guðni. Fólki, ekki síst úti á landi, finnist það vera beinir hluthafar í Landhelgisgæslu Íslands. „Þetta er þjóðareign. Fólki finnst þetta vera sín stofnun og því þykir vænt um hana.“ Vanti fé til að nýta tækin betur Það er sem sagt nóg af verkefnum hjá Landhelgisgæslunni. Guðni kveðst vona að fjárveitingarvaldið standi þétt við bakið á stofnuninni. „Ég finn að hugur manna stendur til þess að geta nýtt þessi tæki betur. Við eigum tvö glæsileg varðskip en það þarf pening til að geta haldið þeim úti lengri tíma. Helst þannig að það geti verið tvær áhafnir fyrir hvort skip. Það er full þörf fyrir þessa þjónustu.“ Afar fróðlega tímalínu sem nær allt aftur á fimmtándu öld þar sem rakin eru málefni landhelgi Ísland og saga Landhelgisgæslunnar í eitt hundrað ár má nú finna á vefsíðu stofnunarinnar.