Innlent | Morgunblaðið | 4.7.2026 | 7:00 Lýðræðis­kennsla Sólveig Anna Jónsdóttir mbl.is/Karítas Sveina Guðjónsdóttir Setja bókamerki Pistill Sólveigar Önnu Jónsdóttur úr Sunnudagsblaðinu Spurningin sem stjórnvöld hafa ákveðið að borgarar lýðveldisins eigi að svara 29. ágúst er skýr: „Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“ Og svarið er jafn skýrt: já eða nei. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin vilji fá afstöðu Íslendinga til þessarar hápólitísku spurningar á hreint hagar hávær hluti ESB-sinna sér eins og þau sem þekkja vel eigin afstöðu til sambandsins og ætla að segja nei á kjördag fremji með því glæp gegn sjálfu lýðræðinu. Þetta er undarleg sýn, svo vægt sé tekið til orða. Við sem ætlum í sumarlok að svara spurningu stjórnvalda neitandi reynum ekki að koma í veg fyrir að þjóðin segi sitt – við erum hluti þjóðarinnar og öxlum einmitt þá ábyrgð sem í því felst með því að taka afstöðu. Við erum þátttakendur í lýðræðinu með nákvæmlega sama hætti og þau sem ætla að segja já. Það er leitt að sjá fullorðið fólk halda því fram að í lýðræði fái allir að greiða atkvæði, svo lengi sem skoðun allra sé „rétt“. Þjóðaratkvæðagreiðsla verður að innihalda raunverulegt val – hún er ekki ritúal þar sem afstaða stjórnvalda er staðfest af þegnum. Enda erum við ekki þegnar, heldur borgarar. Sú skylda sem við berum er ekki að hlýða heldur að taka þátt – frelsi okkar er fólgið í því að mega hugsa sjálfstætt, mega ræða skoðanir okkar og mega vera ósammála hvert öðru. Það er ekki atlaga að lýðræði að segja frá afstöðu. Þvert á móti er forsenda þeirrar samfélagsskipanar frelsið til að takast á út frá pólitík og hugmyndafræði. Í þeirri afstöðu að nei-fólk eigi að sitja heima á kjördag eða segja einfaldlega já er fólgin höfnun á frumforsendu þjóðaratkvæðagreiðslunnar, um að allir með atkvæðisrétt geti kosið í samræmi við eigin skoðanir. Það er óumdeilanlega and-lýðræðislegt að láta sem þau sem eru okkur ekki sammála hafi annarlegar hvatir. Þetta á fólk að hafa lært í skóla. En kannski er staða lýðræðiskennslu í íslenskum skólum sambærileg við stöðu lestrarkennslunnar; það gæti útskýrt ýmislegt í framferði fólks. Kannski hefðu ráðherrar átt að halda kynningarfundi um grundvallaratriði lýðræðisþjóðfélagsins áður en þeir boðuðu þjóðaratkvæðagreiðslu. Fáðu aðgang að þessari grein Til þess að lesa þessa frétt í fullri lengd þarftu að skrá þig inn. Nýskráning er ókeypis og án skuldbindingar. – það er ókeypis og án skuldbindingar. Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Segir kommúnismann á uppleið Finnland hefur ekki forspárgildi Andlát: Hallgrímur Jónasson flugstjóri Vill sjá eftirmál af leka saksóknarans Pistill: Lýðræðis­kennsla Umræðan Málfrelsi: Hættuleg hugmynd Kælum okkur Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Brunabótamatið hækkaði um 38 milljónir Forsjárlaus börn fá yfirleitt ekki dvalarleyfi Verð á gramminu ekki fylgt verðlagsþróun Hantaveirufaraldrinum lokið Mest lesið Í gær Í vikunni Þrír Kólumbíumenn fluttu kókaín til landsins Myndskeið: Greiðfært um Kjalveg eftir að rúta festist Allt að 18 stiga hiti og heiðskírt um helgina Segir markmiðin með styttingu hafa náðst Hvað kostar að leigja sundskýlu? „Það er gaman að gera erfiða hluti“ Synda frá Eyjum til lands í minningu Bríetar Safna ekki lengur upplýsingum um staðsetningu Datt í lukkupottinn: Pásan skilaði 65 milljónum Óttast ekki lögreglu: Bjóða magnafslátt og tilboð Datt í lukkupottinn: Pásan skilaði 65 milljónum Vissi ekki að nafn hennar hefði verið birt Pétur ráðinn bæjarstjóri í Grindavík Allt að 18 stiga hiti og heiðskírt um helgina Lögreglan má ekki nota sjúkraflugvélar Andlát: Björn Ólafs Óttast ekki lögreglu: Bjóða magnafslátt og tilboð Hætt við þéttingu í Grafarvogi Vilja að fólk viti sem minnst um förgunina Brunabótamatið hækkaði um 38 milljónir Kvikuhlaup og jafnvel eldgos enn líklegast Féll fram af svölum og lést Myndskeið: Stærðarinnar rotta á vappi í Vesturbæ Skildu mann eftir á veitingastað með reikninginn Þór lagður af stað: Sérsveitarmenn um borð Hluti af sorgarferlinu að sjá húsið rifið Benedikt orðinn sendiherra á Nýja-Sjálandi Skuldar þjóðinni skýringar Trump yfirgefur landið Íslenskar konur ganga Jakobsveginn í 40 stiga hita Nýjast á mbl.is » Segir kommúnismann á uppleið Finnland hefur ekki forspárgildi Andlát: Hallgrímur Jónasson flugstjóri Vill sjá eftirmál af leka saksóknarans Pistill: Lýðræðis­kennsla Umræðan Málfrelsi: Hættuleg hugmynd Kælum okkur Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Brunabótamatið hækkaði um 38 milljónir Safna ekki lengur upplýsingum um staðsetningu Synda frá Eyjum til lands í minningu Bríetar Fullyrðing um 25% lækkun stenst ekki Mest lesið Í gær Í vikunni Þrír Kólumbíumenn fluttu kókaín til landsins Myndskeið: Greiðfært um Kjalveg eftir að rúta festist Allt að 18 stiga hiti og heiðskírt um helgina Segir markmiðin með styttingu hafa náðst Hvað kostar að leigja sundskýlu? „Það er gaman að gera erfiða hluti“ Synda frá Eyjum til lands í minningu Bríetar Safna ekki lengur upplýsingum um staðsetningu Datt í lukkupottinn: Pásan skilaði 65 milljónum Óttast ekki lögreglu: Bjóða magnafslátt og tilboð Datt í lukkupottinn: Pásan skilaði 65 milljónum Vissi ekki að nafn hennar hefði verið birt Pétur ráðinn bæjarstjóri í Grindavík Allt að 18 stiga hiti og heiðskírt um helgina Lögreglan má ekki nota sjúkraflugvélar Andlát: Björn Ólafs Óttast ekki lögreglu: Bjóða magnafslátt og tilboð Hætt við þéttingu í Grafarvogi Vilja að fólk viti sem minnst um förgunina Brunabótamatið hækkaði um 38 milljónir Kvikuhlaup og jafnvel eldgos enn líklegast Féll fram af svölum og lést Myndskeið: Stærðarinnar rotta á vappi í Vesturbæ Skildu mann eftir á veitingastað með reikninginn Þór lagður af stað: Sérsveitarmenn um borð Hluti af sorgarferlinu að sjá húsið rifið Benedikt orðinn sendiherra á Nýja-Sjálandi Skuldar þjóðinni skýringar Trump yfirgefur landið Íslenskar konur ganga Jakobsveginn í 40 stiga hita