Gull hefur tekið fram úr bandarískum ríkis­skulda­bréfum sem stærsti ein­staki liðurinn í gjald­eyris­forða seðla­banka heims. Þetta kemur fram í um­fjöllun Telegraph um nýja skýrslu Seðla­banka Evrópu, ECB. Sam­kvæmt skýrslunni nam gull 27% af opin­berum gjald­eyris­forða seðla­banka í fyrra. Til saman­burðar nam hlut­deild bandarískra ríkis­skulda­bréfa 22%. Þetta markar at­hyglis­verð tíma­mót á alþjóð­legum fjár­málamörkuðum. Bandarísk ríkis­bréf hafa lengi verið talin öruggasta og seljan­legasta eign heims og hafa gegnt lykil­hlut­verki í gjald­eyris­forða seðla­banka. Nú hefur gullið, sem lengi hefur verið klassísk flótta­eign á óvissutímum, náð yfir­höndinni. Megin­ástæðan er mikil hækkun gull­verðs. Verð á únsu gulls hækkaði um 65% á síðasta ári og endaði árið 2025 í 4.322 dölum, nálægt sögu­legu há­marki. Hækkunin þýðir að verðmæti gull­forða seðla­banka hefur aukist hratt, jafn­vel þótt magn gulls í tonnum talið hafi ekki aukist með sama hætti. Ís­lenski gjald­eyris­forðinn er þó enn að langstærstum hluta í verðbréfum en ekki gulli. Sam­kvæmt árs­skýrslu Seðla­banka Ís­lands fyrir árið 2025 nam gjald­eyris­forðinn 968 milljörðum króna í árs­lok, eða jafn­virði 6,6 milljarða evra. Er­lend verðbréf voru um 80% forðans og innstæður um 7,5%. Gull­eign Seðla­bankans var óbreytt að magni til milli ára, en hækkaði mikið í krónum talið vegna hækkunar gull­verðs. Virði gullsins var 23 milljarðar króna, eða 2,6% af gjald­eyris­forðanum, í árs­lok 2024. Eftir 65% hækkun gull­verðs á árinu 2025 nam virði gullsins tæp­lega 35 milljörðum króna í lok ársins, eða 3,6% af forðanum. Þannig er staðan önnur hér en sú sem lýst er í skýrslu Seðla­banka Evrópu fyrir seðla­banka heimsins í heild. En verðhækkun gulls skýrir ekki alla þróunina. Sam­kvæmt Telegraph bendir ECB á að seðla­bankar séu einnig að nýta gull til að verja efna­hags­reikninga sína gegn vaxandi pólitískri og land­fræði­legri áhættu. Þar vegur þungt aukin óvissa um stefnu Bandaríkjanna undir stjórn Donalds Trump. Tolla­stríð, hernaðarátök, hótanir og ófyrir­sjáan­leg utan­ríkis­stefna hafa að mati grein­enda grafið undan trausti á bandarískum stöðug­leika og ríkis­fjár­málum. Í könnun meðal seðla­banka seint á síðasta ári var „land­fræði­leg áhætta“ talin þriðja stærsta áhættan sem þeir stæðu frammi fyrir, á eftir netöryggi og öðrum netógnum. Þrír af hverjum fjórum seðla­bönkum sögðu slíka áhættu hafa aukist á árinu. Í nýrri könnun frá apríl, mánuði eftir árásir Bandaríkjanna og Ís­raels á Íran, sögðu 70% seðla­banka að land­fræði­leg áhætta væri nú stærsta áhættan á árinu. Þriðjungur sagði að hún yrði mikilvægasti þátturinn við stýringu gjald­eyris­forða næstu fimm árin. Gull hefur jafnan verið litið á sem örugga höfn þegar óvissa ríkir á mörkuðum eða í stjórn­málum. Ólíkt skulda­bréfum er gull ekki skuld­binding neins ríkis og ber ekki með sér sömu mótaðilaáhættu. Það skiptir máli fyrir seðla­banka sem vilja draga úr hættu á að eignir þeirra verði frystar eða notaðar sem pólitískt vopn. Sú áhætta hefur orðið sýni­legri eftir að er­lendar eignir rúss­neska seðla­bankans voru frystar í kjölfar inn­rásarinnar í Úkraínu. Könnun UBS í fyrra sýndi að 49% forða­stjóra seðla­banka höfðu áhyggjur af mögu­legri vopna­væðingu gjald­eyris­forða, saman­borið við 14% árið 2023. Þrátt fyrir þetta hefur gull einnig galla. ECB bendir á að gull­verð geti sveiflast mikið, geymsla gulls sé kostnaðarsöm og erfiðara sé að bregðast hratt við breyttri eftir­spurn en þegar um ríkis­skulda­bréf er að ræða. Þess vegna hafa seðla­bankar lengi kosið bandarísk ríkis­bréf og aðrar dollara­tengdar eignir. Þau eru afar seljan­leg, markaðurinn er djúpur og dollarinn er enn mikilvægasti gjald­miðill heims í alþjóða­við­skiptum og fjár­málum. Kína og Pólland meðal stærstu kaupenda En vaxandi efa­semdir um bandarísk ríkis­fjár­mál hafa einnig ýtt undir breytinguna. Skuldir bandaríska ríkisins hafa vaxið hraðar en hag­kerfið og eftir­spurn eftir ríkis­bréfum. Skulda­hlut­fall Bandaríkjanna hefur hækkað úr rúm­lega 100% af lands­fram­leiðslu á síðasta ára­tug í yfir 120% í dag. Á sama tíma hefur dregið úr opin­berri vörslu bandarískra ríkis­bréfa hjá seðla­bönkum og öðrum opin­berum stofnunum. Verðmæti slíkra bréfa í vörslu hjá seðla­banka New York lækkaði um 82 milljarða dala í mars og nam 2.700 milljörðum dala, sem er lægsta staða frá árinu 2012. Þótt gull hafi tekið fram úr bandarískum ríkis­bréfum að verðmæti hafa seðla­bankar ekki keypt jafn mikið magn af gulli og árin á undan. Þeir keyptu 850 tonn af gulli í fyrra, saman­borið við meira en 1.000 tonn á hverju af þremur árum þar á undan. Stærstu kaup­endur síðustu ára hafa meðal annars verið seðla­bankar Kína, Póllands, Tyrk­lands og Ind­lands. Sumir seðla­bankar hafa þó selt gull Tyrk­neski seðla­bankinn hefur selt eða lánað út 130 tonn af gulli á þessu ári til að styðja við gjald­miðil landsins vegna hærri orku­kostnaðar. Rúss­neski seðla­bankinn seldi einnig gull, sam­kvæmt ECB, að því er virðist til að fjár­magna stríðs­rekstur landsins í Úkraínu. Þróunin sýnir að gull er aftur komið í miðju alþjóð­legs fjár­mála­kerfis, ekki aðeins sem fjár­festing á óvissutímum heldur sem pólitískt skjól fyrir ríki sem vilja draga úr háði sínu á dollara­kerfinu. Bandarísk ríkis­bréf eru enn horn­steinn fjár­mála­markaða heimsins. En sú stað­reynd að gull vegur nú meira í forða seðla­banka en bandarísk skulda­bréf endur­speglar breytta tíma: meiri pólitíska áhættu, meiri efa­semdir um bandarísk ríkis­fjár­mál og vaxandi vilja ríkja til að dreifa áhættu sinni frá dollara­kerfinu.