Innlent | mbl | 20.5.2026 | 23:40 Enginn mætti frá ríkisstjórninni Íslensk málnefnd og menntavísindasvið Háskóla Íslands héldu málþingið í sameiningu og buðu öllum nefndarmönnum menntamálanefndar Alþingis. mbl.is/Anton Brink Skúli Halldórsson [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Íslenska Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa Eins konar æði gripið Íslendinga Myndskeið: Ísland sendir Apple kveðju Forsetinn hjálpaði Loga að landa fundinum Logi Einarsson fundaði með Apple » Fleiri tengdar fréttir Skólakerfið í vanda Ráðuneytið birtir upplýsingar um frammistöðu nemenda Borgin styttir opnunartíma: Veldur ákveðnum áhyggjum Brýnt að bregðast við bómullarvæðingu barna Segir góðmennskuna í raun vera grimmd Einkunnirnar ekki til hjá borginni » Fleiri tengdar fréttir Enginn þingmaður úr röðum ríkisstjórnarinnar mætti á málþing um íslenskukennslu og stöðu læsis í grunnskólum, sem Íslensk málnefnd stóð fyrir í samstarfi við sérfræðinga á menntavísindasviði Háskóla Íslands. Samt var öllum nefndarmönnum allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis boðið til þingsins. Aðeins tveir þingmenn úr nefndinni tóku þátt í málþinginu, þeir Jón Pétur Zimsen úr Sjálfstæðisflokki og Snorri Másson úr Miðflokki. Báðir hafa þeir talað fyrir umbótum í málaflokknum og látið sig menntamál varða í störfum sínum á þingi, en þar sitja þeir í stjórnarandstöðu. Raunar fór hlátur um þéttskipaðan salinn þegar Snorri vakti athygli á þeirri staðreynd, eins og rakið er hér neðar. Umfjöllun sem vakið hafði athygli Málþingið, sem haldið var í Eddu miðvikudaginn 6. maí, var helgað námsorðaforða og læsi þar sem rýna átti meðal annars í stöðu mála hér á landi og fjalla um tungumál skólans sem forsendu námsárangurs. Þá var einnig litið til gagnreyndra kennsluaðferða sem eiga að henta fjölbreyttum nemendahópum og hvernig gagnlegt sé að styðja kennara í þeirra flóknu verkefnum. Fræðafólk flutti þar erindi byggð á þeirra eigin greinum sem birst höfðu í Málfregnum, tímariti Íslenskrar málnefndar, í vikunni áður. Fjallað var um hluta þeirra í Morgunblaðinu 4. og 5. maí og rætt við einn höfunda, dr. Sigríði Ólafsdóttur, læsisfræðing og dósent við Háskóla Íslands. Vakti umfjöllunin nokkra athygli. Frétt af mbl.is Skólayfirvöld axli ábyrgð Ekki í réttum skorðum núna Við upphaf pallborðs að erindunum loknum sagði Snorri að með greinunum hefði verið farið frekar vel yfir stöðu skólakerfisins með tilliti til læsis, þessa stóra viðfangsefnis, að hans mati. „Læsi er risastórt hugtak og innan þess rúmast auðvitað skilningur okkar á veruleikanum,“ sagði Snorri. „Þannig að það er algjört grundvallarmál að þetta sé í réttum skorðum, sem þetta er ekki þessa dagana.“ Bætti hann við að daglegt líf barna skipti ekki síður máli í þessu samhengi og velti fyrir sér hvort menntakerfið hefði virkilega breyst svo mjög að útskýra mætti versnandi læsi barna með því. „Það eru miklu meira aðrir þættir líka, sem hafa breyst,“ sagði hann og vísaði til aukinnar fjölmenningar sem dæmis. Mikilvægt væri að gefa kennurum bestu mögulegu tólin til að kenna börnum að lesa. Það væri „að mörgu leyti hvetjandi að lesa um það í þessum greinum hve skýrum og svona afgerandi árangri það getur skilað að menn taki sig bara einfaldlega saman og setji saman verkfærin sem þarf og þá bara raunverulega virkar það“, sagði Snorri. „Þannig að þetta er einhvern veginn mjög fínt að vita, að þetta er ekki óvinnandi vegur ef við leggjumst öll á eitt.“ Frétt af mbl.is Börn á Íslandi tveimur árum á eftir Snorri Másson talar á málþinginu, annar tveggja þingmanna sem þangað mættu til að ræða stöðuna í skólakerfinu. mbl.is/Anton Brink Þótt erfitt að horfast í augu við raunveruleikann Jón Pétur, sem áður var aðstoðarskólastjóri Réttarholtsskóla, tók næstur til máls. „Ég hef verið skólamaður í hátt á þriðja áratug og þetta, að koma hingað, er svolítið eins og að komast inn í súrefnistjald,“ sagði hann. „Að fá að heyra þessar umræður og þessa nálgun þessara einstaklinga. Ég er óendanlega þakklátur fyrir þetta málþing, að við séum stödd hér í dag. Þetta er auðvitað lykillinn að því að rísa upp frá botninum og spyrna sér upp og horfast í augu við raunveruleikann, sem hefur þótt ansi erfitt hjá mörgum í þessu kerfi.“ Ábyrgðarhluturinn væri mikill þegar kæmi að stöðu menntakerfisins. „Þetta er grafalvarlegt mál, ekki bara varðandi lýðræðið heldur er þetta efnahagslegt mál að risastóru leyti,“ sagði Jón Pétur og bætti við að viðburður á borð við þennan ætti að vera reglulegur. Nær hvert einasta sæti salarins var skipað. „Þið sjáið allan þennan fjölda sem er hér. Og það þarf nefnilega mikla hugarfarsbreytingu hjá ansi mörgum til að átta sig á því að við höfum verið á rangri leið að mjög mörgu leyti.“ Frétt af mbl.is Alvarleg staða og ógnar velferð landsmanna Benti á að fleiri hefðu fengið boð Dr. Auður Pálsdóttir, dósent við menntavísindasvið, stýrði pallborðinu en hún var einnig ein höfunda áðurnefndra greina í Málfregnum. Auður tók fram að fleirum hefði verið boðið úr menntamálanefnd Alþingis áður en hún spurði: „Hvernig viljið þið styðja kennara í skólum?“ Dr. Auður Pálsdóttir stýrði málþinginu sem meðal annars var byggt á niðurstöðum rannsóknar hennar og dr. Sigríðar Ólafsdóttur. mbl.is/Anton Brink Tvöfalt fleiri sem ekki tala íslensku heima Mjöll Matthíasdóttir, formaður Félags grunnskólakennara, tók fyrst til svara og nefndi þær versnandi niðurstöður Íslands í PISA-könnunum sem oft hefur verið fjallað um. „Á síðustu tíu árum hefur nemendahópurinn, sem á ekki íslensku sem heimamál – hann hefur tvöfaldast,“ sagði hún og endurtók: „Hann hefur tvöfaldast. Kannski hefur það einhver áhrif á þetta.“ Þá benti hún á að birtar hefðu verið tölur fyrr á málþinginu, um að tæplega 20% þeirra sem starfi við kennslu í grunnskólum séu ekki lærðir kennarar, þ.e. ekki með leyfisbréf til kennslu. „Þar höfum við verið, því miður, á ekki góðum stað, og þetta hlutfall hefur hækkað. En þetta er landsmeðaltalið. Við getum skoðað einstök landsvæði þar sem hlutfall leiðbeinenda er 35%. Og bara aðeins hugleiðum hvernig skólastarf er við þær aðstæður og hvaða áskoranir kennararnir með leyfisbréf – hvaða áskorun mætir þeim, að draga vagninn við þessar aðstæður.“ Frétt af mbl.is Birtingarmynd af skóla án aðgreiningar? Til háborinnar skammar Næst vék Mjöll talinu að námsgögnum og sagðist vilja skora á þá Jón Pétur og Snorra. „Það eru tveir menntamálaráðherrar á árunum 2024 og 2025 sem hafa lagt fram frumvarp um námsgögn fyrir Alþingi. Í fyrra skiptið var nú í kjölfarið á einum spretthópnum um námsgögn,“ sagði hún. „Og það er bara algjörlega staðreynd að það er skortur á námsgögnum í íslensku skólakerfi og við getum tekið öll skólastigin, leik-, grunn- og framhaldsskóla, hvað það varðar. Það er alls staðar skortur. Úr honum þarf að bæta ekki seinna en strax. Og það að þetta frumvarp hafi dagað aftur og aftur uppi í þinginu er náttúrulega bara til háborinnar skammar. Þrátt fyrir vilyrði um að fjármagna þetta frumvarp og þessar fyrirætlanir þá sér þess engan stað í fjármálaáætlun. Þetta er eitthvað sem þarf bara að komast í gott horf sem fyrst.“ Kallaði hún einnig eftir því að stjórnvöld settu stefnu um fjölgun faglærðra kennara og fylgdu henni eftir. Frétt af mbl.is Tíu mánaða bið, tuttugu „aðgerðir“ „Þið sjáið allan þennan fjölda sem er hér,“ sagði Jón Pétur Zimsen, en í salnum mátti vart autt sæti sjá. mbl.is/Anton Brink Vill efla námsgagnaútgáfu Snorri var einnig spurður: „Hvernig viljið þið styðja kennara í skólum?“ Hann svaraði og sagði að sannarlega mætti nefna margt, og að líklega kæmu upp hundrað hugmyndir ef salurinn yrði spurður. Af hálfu Miðflokksins ríki fullur stuðningur við að efla námsgagnaútgáfu og að gefa kennurum slík verkfæri í hendurnar. „Það er bara alveg augljós þörf og ég sé ekki nákvæmlega – og ég þekki raunverulega ekki nákvæmlega hvað hefur staðið í vegi fyrir því í gegnum tíðina eða hvaða pólitík það nákvæmlega er,“ sagði Snorri. Bætti hann við að þetta strandaði greinilega einhvers staðar og að það þyrfti að skoða vel. Frétt af mbl.is Svona vill Guðmundur Ingi bregðast við PISA Þá mun árangurinn láta á sjá „Í víðari skilningi í menntakerfinu þá auðvitað veit maður að allir kennarar eru af vilja gerðir að sinna sínu starfi vel og taka utan um alla þá hópa sem þeir fá til sín,“ hélt Snorri áfram. „Hins vegar verður það í mörgum tilvikum, eins og við höfum heyrt fjöldann allan af sögum um, algjörlega óraunhæft að halda uppi alveg sömu menntunarkröfum og sömu menntunarstöðlum þegar þú ert með, eins og fyrirsagnirnar segja, sautján tungumál í einum bekk, jafnmargar greiningar eða annað eins. Þegar kennarar eru komnir í þá stöðu að geta ekki einbeitt sér almennilega að kennslunni – og þeir eru auðvitað alltaf óhjákvæmilega í margvíslegu öðru hlutverki í lífi barnanna – en þegar það annað hlutverk er orðið eins yfirgnæfandi og það verður óhjákvæmilega, þegar þróunin er svona hröð, þá er bara augljóst að árangurinn mun láta á sjá. Og hann hefur látið á sjá.“ Frétt af mbl.is Einn grunnskólabekkur, sautján móðurmál Óásættanleg staða Elín Þöll Þórðardóttir er prófessor í málvísindum við McGill-háskóla í Montréal í Kanada. Í grein sinni í Málfregnum í aðdraganda málþingsins fjallaði hún um stöðu barna hér á landi sem hafa íslensku sem annað mál. Óásættanlegt væri hvernig fjöldi ungmenna gæti vaxið úr grasi á Íslandi en misst af því að ná góðum tökum á þjóðtungu landsins sem þau búa í. „Í mörgum löndum er sterk kunnátta á a.m.k einu máli tryggð með því að framboð á þjóðtungunni er mikið og yfirsterkara öðrum tungumálum sem keppa við það um tíma barnanna,“ hafði hún skrifað. „Það á ekki við um Ísland og þess vegna þarf skólinn að sinna sínu hlutverki. Það tungumál sem mestar líkur á að börn nái verulega sterkum tökum á er mál samfélagsins og það mál er lykillinn að farsælu tvítyngi og fjöltyngi. Á Íslandi er það tungumál íslenska.“ Frétt af mbl.is Ísland á hættulegum stað vegna vanrækslu Ástandið bitnar á öllum börnum Snorri tók fram að erfitt væri í þessu sambandi að fullyrða um allar orsakir og afleiðingar. „En það er augljóst orsaka