Innlent | Morgunblaðið | 24.7.2026 | 9:30 | Uppfært 9:55 Mistök Vísis og þrettán daga þögn Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra ber við trúnaði um samtöl, sem hún vísar þó til. AFP/Nicolas Tucat Andrés Magnússon [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB Rafbílar hækka um allt að 45% við inngöngu í ESB Nýi Landspítalinn gengi betur í ESB Rökræður í Hörpu um ESB Aldrei ókostur að vera frá Íslandi „Ein allsherjar upplýsingaóreiða“ » Fleiri tengdar fréttir Vefmiðillinn Vísir leiðrétti á þriðjudag frétt sína frá 9. júlí, þar sem ranglega var haft eftir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra í óbeinni ræðu, að yfirlýsing Robs Jettens, forsætisráðherra Hollands, um afstöðu Hollands til hinnar sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópusambandsins (ESB) varðandi ný aðildarríki, væri ekki í samræmi við samtöl hennar við hann. Þorgerður Katrín hafði aldrei rætt við Rob Jetten. Út frá þeirri frásögn var hins vegar gengið í fjölmiðlum og opinberri umræðu, en auk Vísis fjölluðu m.a. Morgunblaðið , Ríkisútvarpið og Viðskiptablaðið um hin meintu samtöl í góðri trú, á grundvelli fréttar sem ráðherrann lét standa óleiðrétta í þrettán daga. Það ranghermi ber að leiðrétta, en það var þó nokkuð afmarkað og sneri að því að þeim Þorgerði og Jetten hefði farið eitthvað á milli, en hann svo sagt annað í þinginu. Það var ekki hægt að skilja öðruvísi en svo að utanríkisráðherra Íslands bæri upp á forsætisráðherra Hollands að hann hefði orðið tvísaga, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Milliríkjadeilur hafa risið af minna tilefni. Leiðrétting Vísis leysir hins vegar hvorki meginágreininginn um ummæli ráðherrans né þá efnislegu spurningu sem var upphafleg rót þessa fréttabálks: Hver hefur sagt Þorgerði Katrínu svo eftir megi hafa að Ísland geti fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegri fiskveiðistefnu ESB? Ályktun Vísis Tilefni viðtals Vísis við ráðherrann hinn 9. júlí var frétt Morgunblaðsins þann sama morgun af fyrirspurnatíma í hollenska þinginu í júní, þar sem Jetten hafði staðfest að stefna Hollands væri sú að full aðild að ESB fæli í sér fulla þátttöku í sameiginlegu fiskveiðistefnunni. Í frétt Vísis var haft orðrétt eftir Þorgerði Katrínu: „Þetta er ekki í samræmi við mín samtöl, meðal annars við Hollendinga og mína kollega.“ Það er af þeim orðum sem blaðamaðurinn virðist hafa dregið þá röngu ályktun í óbeinni ræðu, að utanríkisráðherra vísaði þar til samtala við Jetten forsætisráðherra. Blaðamanni Vísis er þó nokkur vorkunn. Hann spurði ráðherrann um yfirlýsta afstöðu hollenska forsætisráðherrans í þinginu og svaraði umsvifalaust með tilvísun til samtala sinna við „Hollendinga“. Í því samhengi var nærtækt að skilja hana svo að þar væri vísað til manna sem hefðu umboð eða aðstöðu til að lýsa afstöðu hollenskra stjórnvalda. Eiginlega fráleitt að þar væri vísað til einhverra allt annarra Hollendinga, sem ekki kemur málið við. Það breytir ekki ábyrgð Vísis á rangherminu, en skýrir hvernig það varð til. Ekki allt komið fram Í leiðréttingu Vísis segir að ráðherrann hafi í raun átt við „ónefnda Hollendinga sem starfa innan Evrópusambandsins“. Ekkert kemur fram um á hverju sú skýring byggist. Þar er varla öðrum til að dreifa en ráðherranum sjálfum eða aðstoðarmönnum hans, en þess er ekki getið og það er ekki traustvekjandi í leiðréttingarfrétt, þar sem allt ætti að vera uppi á borðum. Þrátt fyrir að í leiðréttingarfréttinni sé kynnt að þar megi „lesa orðrétt hvað fór á milli fréttamanns Vísis og Þorgerðar Katrínar þann níunda júlí“ er það ekki allt samtalið og sumt umorðað í óbeinni ræðu. Best hefði auðvitað farið á því að birta einfaldlega upptökuna og þá hefðu lesendur getað lagt mat á þetta sjálfir til að eyða öllum vafa. Ónafngreindir heimildarmenn Skýringin um ónafngreinda Hollendinga hjá framkvæmdastjórn ESB gerir málið raunar litlu ljósara. Til þess að samtal við slíka menn væri eitthvert innlegg í umræðuna, svar við spurningu um afstöðu forsætisráðherra Hollands, þyrftu þeir að vera á æðstu stöðum og hafa eitthvað um stækkunarmál eða fiskveiðistefnuna að segja. En jafnvel þá töluðu þeir fyrir framkvæmdastjórnina, ekki Holland. Þjóðerni starfsmanns eða framkvæmdastjóra ESB veitir honum ekki umboð til að lýsa stefnu heimalands síns. Opinber afstaða Hollands kemur frá ríkisstjórn landsins og þjóðþinginu. Hana staðfesti Jetten í þinginu og hún var áréttuð daginn eftir í þingsályktun sem samþykkt var með 146 atkvæðum af 150. Skýrari verður afstaðan ekki og hún sópar nánast út af borðinu öllum vangaveltum um „varanlegar undanþágur“ Íslands. Nýjan aðildarsamning verða öll ríki ESB að samþykkja. Þrettán daga þögn Þessi neyðarlegu mistök Vísis , sem hæglega gátu orðið að milliríkjamáli, voru hálfu verri fyrir það hvað þau fengu lengi að standa ómótmælt. Frétt Vísis birtist 9. júlí og varð strax umtöluð. Frétt Morgunblaðsins um morguninn hafði vakið mikla athygli en svör utanríkisráðherra hækkuðu spennustigið til muna. Morgunblaðið reyndi fyrir sitt leyti ítrekað að fá ráðherrann til að skýra orð sín, bæði með viðtalsbeiðnum og skriflegum spurningum. Ráðherrann leiðrétti frásögnina ekki að eigin frumkvæði, jafnvel ekki þegar málið varð tilefni harðrar opinberrar gagnrýni, meðal annars frá fyrrverandi utanríkisráðherrum eða þegar Morgunblaðið birti afdráttarlaus og skrifleg svör hollenska stjórnarráðsins hinn 18. júlí, þar sem því var hafnað að nokkur hollenskur ráðherra eða embættismaður hefði rætt þessi mál við fulltrúa íslenskra stjórnvalda. Það var ekki fyrr en blaðamaður Morgunblaðsins náði tali af ráðherranum í spænsku herskipi hinn 21. júlí, sem loks kom á daginn af hennar vörum, að Þorgerður Katrín hefði aldrei rætt við Jetten. Frétt þess efnis birtist á forsíðu blaðsins 22. júlí, en um kaffileytið sama dag leiðrétti Vísir loks fréttina. Siðareglur ráðherra brotnar Samkvæmt siðareglum ráðherra ber ráðherra að hafa frumkvæði að því að leiðrétta svo fljótt sem auðið er rangar eða villandi upplýsingar og misskilning um málefni sem undir hann heyra. Óskiljanlegt er að ráðherra hafi beðið með það í þrettán daga að leiðrétta mál, sem hafði þýðingu fyrir milliríkjasamskipti og var henni auk þess pólitískt mótdrægt. Blaðið ávítað fyrir að spyrja Morgunblaðið sendi utanríkisráðherra tíu ítarlegar spurningar 13. júlí. Meðal annars var spurt hvaða Hollendinga og erlenda ráðherra hún hefði rætt við, hvað þeir hefðu sagt, hvort nokkur hollenskur ráðherra eða embættismaður hefði nefnt „varanlegar undanþágur“ og hvort Costas Kadis sjávarútvegsstjóri hefði sjálfur notað þau orð, eins og Þorgerður Katrín sagði í hlaðvarpsviðtali, að hann hefði „stafað ofan í“ íslensk stjórnvöld. Svar barst loks frá utanríkisráðuneytinu í gærkvöldi. Þar er Morgunblaðið ávítað fyrir að hafa ekki sannreynt heimildir sínar og þess krafist að fréttaflutningur blaðsins, sem byggst hafi á röngum forsendum, verði leiðréttur. Það stenst aðeins um eina afmarkaða fullyrðingu, þá að ráðherrann hefði rætt við Jetten, sem blaðið hafði enga ástæðu til þess að efa fyrr en ráðherra sagði svo ekki hafa verið; í viðtali við Morgunblaðið! Áreiðanlegar heimildir Frétt Morgunblaðsins 9. júlí um orð Jettens og ályktun hollenska þingsins byggðist á opinberum þinggögnum. Fréttin 18. júlí byggðist á skriflegu svari hollenskra stjórnvalda, þar sem því var hafnað að Jetten, ráðherrar hans eða embættismenn hefðu lofað Íslandi undanþágum eða sérlausnum frá fiskveiðistefnunni. Allt stendur það óhaggað. Það var síðan ráðherrann sjálfur, sem vísaði opinberlega til samtala við Hollendinga og kollega sína, en svaraði engu þegar Morgunblaðið óskaði eftir að vita við hverja hefði verið rætt. Trúnaðartrompinu spilað út Í svari ráðuneytisins er raunar fátt um svör við spurningum blaðsins. Eina svarið í svarinu var útskýring á því af hverju spurningu var ekki svarað: „Óformleg samtöl utanríkisráðherra við erlenda kollega eru ávallt bundin trúnaði og ekki hægt að vísa í þau beint.“ Þar er að minnsta kosti komin sú skýring að samtölin hafi verið óformleg, en eftir situr að í opinberu lífi eins og því daglega verður ekki bæði haldið og sleppt. Ekki verður bæði vitnað til ónafngreindra erlendra ráðamanna í opinberri umræðu, til að draga opinberar yfirlýsingar annarra í efa, en vísa svo til trúnaðar þegar spurt er hvað hafi verið sagt eða af hverjum. Þá eru þær frásagnir bara ómark. Trúnaðarsamtöl geta vitaskuld verið nauðsynleg í utanríkismálum. En séu þau þess eðlis að ráðherra geti ekkert sagt um viðmælendur sína, orð þeirra eða samhengi, geta þau varla verið sönnun þess, að varanlegar undanþágur séu í boði. Reglan er sú að til trúnaðarsamtala er ekki vitnað. Samningaviðræður um hvað? Ráðuneytið endurtekur að aðildarviðræður séu samningaviðræður og vísar í því sambandi til Kadis, Mörtu Kos stækkunarstjóra og Jean-Noëls Barrot, utanríkisráðherra Frakklands. Um það er ekki deilt, heldur um hvað megi semja. Kadis talaði í Financial Times um sérlausnir (e. exemptions) og „svigrúm fyrir sveigjanleika“. Hann talaði ekki um varanlegar undanþágur (e. opt-outs) frá hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópusambandsins. Á þessu er veigamikill eðlismunur í aðildarviðræðum: Sérlausn innan stefnu er annað en varanleg undanþága frá henni. Þorgerður Katrín sagði hins vegar að Kadis hefði „stafað það ofan í“ íslensk stjórnvöld að unnt væri að „draga fram varanlegar undanþágur“. Talsmaður hans hefur ekki staðfest það og ráðuneytið svarar ekki hvort Kadis hafi sjálfur notað þau orð. Stóra spurningin eftir Þá segir ráðuneytið sameiginlegu fiskveiðistefnuna standa óhaggaða þar til hún taki breytingum við inngöngu nýrra ríkja eða endurskoðun. Það svarar ekki spurningunni, það að laga sameiginlega stefnu að inngöngu nýs ríkis er ekki hið sama og að veita því varanlega undanþágu frá stefnunni. Leiðrétting Vísis staðfesti það sem áður var komið í ljós, að Þorgerður Katrín hefur ekki talað við Jetten, en eftir stendur stóra spurningin, því enn hefur enginn nafngreindur ráðherra, ríkisstjórn eða stofnun ESB staðfest að Ísland geti fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegu fiskveiðistefnunni. Ó