Eva H. Önnudóttir, prófessor í stjórnmálafræði, telur að mögulega hafi flokkarnir þrír - sem eru yst á vinstri væng stjórnmálanna - ekki talið borgarstjórnarkosningarnar rétta tímapunktinn til að bjóða sameiginlega fram. Flokkarnir þrír að róa á sömu kjósendamið Í gær var tilkynnt að sameiginlegt framboð Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs og Vors til vinstri héti Vinstrið. Eftir síðustu þingkosningar virtist fólk, sem margir staðsetja yst á vinstri vængnum, telja mikilvægt að flokkarnir þar tækju höndum saman. Horft var til þess að þótt bæði VG og Píratar hefðu dottið út af þingi og Sósíalistaflokkurinn ekki náð kjöri hefðu flokkarnir þrír samanlagt hlotið nærri tíu prósent atkvæða. Rannsóknir eftir kosningarnar sýndu líka að kjósendur og frambjóðendur flokkanna þriggja voru býsna sammála um stóru málin. „Það sem við sjáum í íslensku kosningarannsókninni er að kjósendur og frambjóðendur þessara þriggja flokka eru sammála efnahagslegt vinstri/ hægri og eru þá vinstra megin og svo sammála á frjálsynda/íhaldssama-ásnum. Það segir okkur að þessi þrír flokkar eru að sækja inn á sömu kjósendamið og fengu samanlagt tæp tíu prósent í síðustu kosningum. Það er því klárlega eftirspurn eftir þessu róttæka vinstri með frjálslynda ívafinu,“ segir Eva H. Önnudóttir. Hún áréttar sömuleiðis að frambjóðendagögn sýni nákvæmlega það sama; að fulltrúar þessara flokka eru á sama reki. „Og ekki bara svolítið heldur nákvæmlega á sama reki.“ Margir spenntir að sjá hvað gerðist eftir kosningar Eva nefnir að flokkarnir þrír hafi verið í ólíkri stöðu fyrir þingkosningarnar; VG nýkomið úr óvinsælu ríkisstjórnarsamstarfi, Píratar með ákveðna sérstöðu í íslenskum stjórnmálum og Sósíalistar sem freistuðu þess að ná inn á þing í fyrsta skipti. Eva segir að eftir þingkosningarnar hafi margir verið spenntir að sjá hvað myndi gerast hjá þessum flokkum; hvort þeir fyndu sér einhvern sameiginlegan flöt. „Það er erfitt að gera sér grein fyrir því af hverju það gerðist ekki þegar maður horfir á þetta svona utanfrá,“ segir Eva. Það geti verið að það séu ólíkar áherslur milli flokkanna, þetta geti verið persónur sem vilji ekki vinna saman. Laskaðir flokkar eftir þingkosningar Ekki megi gleyma því hvað flokkarnir hafi gengið í gegnum. Eva segist hafa heyrt í viðtali við gamlan flokksmann VG sem lýsti því hvernig forysta flokksins hefði hálfpartinn fengið áfall eftir kosningarnar og þurft að ákveða hvað hún vildi gera í framhaldinu. Það hafi verið átök innan Sósíalistaflokksins og Píratar sömuleiðis verið að hugsa hvort þeir ættu að fara meira í frjálslyndisáttina eða vera eins og miðju/vinstri-flokkur. „Allir þrír flokkarnir virðast því hafa verið í innra uppgjöri og þá er mögulega ekkert rými fyrir því að fara saman fram; þeir eru ekkert búnir að ákveða hvert þeir sjálfir vilja fara.“ Flokkarnir þrír virðast hálflaskaðir; VG á eftir að kjósa sér nýja forystu, Píratar gengu í gegnum formannskjör sem skildi eftir sig ákveðin særindi og átök innan Sósíalistaflokksins voru fyrir opnum tjöldum og lauk með því að Sanna Magdalena stofnaði Vor til vinstri. „Og ég myndi halda að áfallið væri meira fyrir VG og Pírata en Sósíalista þar sem fyrrnefndu flokkarnir duttu út af þingi. En ef þessir flokkar ætla að finna sér samstarfsflöt þá verður einhver að taka forystu í því og það hefur maður ekki sést gerast enn. Örugglega er fullt af fólki að tala saman en það hefur ekkert komið opinberlega fram.“ Hægrisveiflan hjá kjósendum sást eftir þingkosningarnar Á meðan „róttæka vinstrið“ reynir að ná vopnum sínum og feta sig í nýjum veruleika er sláttur á hægri sveiflunni. Á það hefur verið bent að oddvitar þriggja flokka í Reykjavík hafi tengsl við Sjálfstæðisflokkinn með einum eða öðrum hætti. Ari Edwald var aðstoðarmaður Þorsteins Pálssonar og sagði sig úr Sjálfstæðisflokknum til að geta boðið sig fram fyrir Miðflokkinn, Pétur Hafliði Marteinsson, oddviti Samfylkingarinnar, var eitt sinn frambjóðandi á lista Sjálfstæðisflokksins og Einar Þorsteinsson var formaður ungra Sjálfstæðismanna í Kópavogi og orðaður við oddvitahlutverk flokksins í bænum fyrir kosningarnar 2022 áður en hann varð oddviti Framsóknarflokksins. Ekki Sjálfstæðismenn en varla heldur róttækir vinstri menn Björg Magnúsdóttir, oddviti Viðreisnar, hefur líka verið tengd við Sjálfstæðisflokkinn þótt þau tengsl séu örlítið óljós, en svo er Hildur Björnsdóttir auðvitað oddviti Sjálfstæðisflokksins. Eva leyfir sér þó að benda á eitt. „Við sáum hægri sveiflu í kosningunum 2024, ekki bara í úrslitunum heldur líka í kjósendakönnun hvar fólk staðsetur sig á vinstri/hægri -ásnum. Þetta er engin umbylting en vissulega breyting.“ Hvað varðar upptalinguna á að þessir frambjóðendur tengist alllir Sjálfstæðisflokknum verði að benda á að Sjálfstæðisflokkurinn fyrir 15 til 20 árum sé ekki sami flokkur og hann er í dag. „Þá voru inn í flokknum þeir sem seinna fóru í Viðreisn. Mér finnst því töluvert ósanngjarnt að núa fólki um nasir að fyrst það hafi einu sinni verið skráð í flokk þá hljóti það að styðja Sjálfstæðisflokkinn eins og hann er í dag.“ Ekki verði þó horft framhjá því að þessir oddvitar sem voru taldir upp hér á undan teljist seint vera rótttækir vinstri menn. Skiptir mestu máli hvað gerist eftir kosningar Eva telur kosningarnar í maí verða prófstein fyrir flokkana sem eru lengst til vinstri en líka verði að hafa í huga að þröskuldurinn sé lægri að komast inn í borgarstjórn en á þing. Það sem kunni að skipta mestu máli fyrir framtíð þessara flokka sé hvað gerist eftir kosningarnar. „Og þá er ég að hugsa um næstu alþingiskosningar og hvort þessir flokkar reyni þá að mynda einhverja blokk eða sameiginlegt framboð.“ Samkvæmt könnun sem Gallup gerði fyrir Viðskiptablaðið í febrúar, áður en hið sameiginlega framboð Vinstrið leit dagsins ljós, næðu eingöngu Píratar og Sósíalistaflokkur kjöri. Eva telur að jafnvel þótt Vinstrið, Píratar og Sósíalistar næðu aðeins einum inn hver hefði það samt töluverð áhrif á framhaldið. „Það skiptir máli upp á ásýndina en það líka skiptir líka máli að flokkur geti haldið sjónarmiðum sínum á lofti. Flokkur sem er með kjörna fulltrúa getur gert meira en sá sem er ekki með neinn.“ Það skipti líka máli upp á reynsluna og traustið sem geti síðan yfirfærst yfir á þingkosningar. Og jafnvel þótt enginn af þessum flokkum næði kjöri í borginni telur Eva það ekki þýða endalok hins róttæka vinstris. „Það verða alltaf sveiflur, hægri og vinstri, og ein af ástæðum fyrir því að ég hef ekki áhyggjur af því að rótttæka vinstrið sé horfið þótt rödd þess heyrist ekki á þingi að þá er hópur kjósenda sem vill kjósa þannig flokka. Svo lengi sem það er eftirspurn þá kemur framboðið og þröskuldurinn er líka lægri í sveitastjórnarkosningum en þingkosningum.“