Deila Morgunblaðið hefur að undanförnu fjallað um umræður í danska þinginu og því hollenska í tengslum við mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Í stuttu máli er kjarni fréttanna sá að enginn áhugi er meðal danskra og hollenskra ráðamanna á að samþykkja það að Ísland, eitt aðildarríkjanna, fengi varanlegar undanþágur frá hinni sameiginlegu sjávarútvegsstefnu. Þannig staðfesti Rob Jetten, forsætisráðherra Hollands, það í ræðustól þingsins þar í landi í umræðu um mögulegar aðildarviðræður Íslands við ESB að sjávar­útvegslöggjöf ESB væri óumsemjanleg og að ný aðildarríki þyrftu að taka hana upp. Svipað gerði hinn nýi umhverfisráðherra Dan­merkur, Maria Reumert Gjerding (fyrir áhugamenn um ættfræði er hann skyldmenni stórleikarans Poul Reumert, eiginmanns íslensku leikkonunnar Önnu Borg, sem fórst í Hrímfaxaslysinu í Ósló 1963), en hún sagði í svari við þingfyrirspurn að engin dæmi væru um að aðildarríki ESB væru undanþegin sameiginlegu fiskveiðistefnunni og héldu fullu forræði yfir auðlindum hafsins. Kveðið hefur við sama tón á írska þinginu og þau sjónarmið raunar látin í ljós á vettvangi Evrópuþingsins líka. Sem kunnugt er þarf hvert og eitt aðildarríki að samþykkja aðildarsamning umsóknarríkis. Þetta ætti ekki að koma ­neinum á óvart sem hefur kynnt sér hvað felst í aðild að ESB. Og þetta ætti ekki heldur að koma þraut­reyndum íslenskum stjórnmálamönnum sem hafa setið á Alþingi um áratugaskeið á óvart. Þetta ætti ekki að koma ­neinum á óvart sem hefur kynnt sér hvað felst í aðild að ESB. Og þetta ætti ekki heldur að koma þraut­reyndum íslenskum stjórnmálamönnum sem hafa setið á Alþingi um áratugaskeið á óvart. Eins og Hreinn Loftsson lögmaður benti á í aðsendri grein á viðskiptavefnum Innherja fyrir nokkru töldu stjórnvöld í Þýskalandi, áhrifamesta ríki Evrópusambandsins, að varanleg undanþága Íslands frá sameiginlegu fiskveiðistefnunni kæmi ekki til greina þegar verið var að undirbúa ákvörðun í sambandsþinginu, Bundestag, um aðildarumsókn Íslands vorið 2010. Ítrekuðu raunar sérstaklega að svo væri ekki og að ganga þyrfti eftir því að ekki yrðu áfram hömlur á erlenda fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi. Þar er komin ástæða þess að ekki voru ekki forsendur til þess að opna sjávarútvegskaflann í viðræðunum áður en þær runnu út í sandinn nokkrum árum ­síðar. Ljóst er ekkert hefur breyst í þessum efnum. Alveg sama hvað ráðherrar ríkisstjórnarinnar tala um sterka samningsstöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu hefur ekkert breyst að því leytinu. *** Vísir leitaði viðbragða Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttir utanríkisráðherra við frétt Morgunblaðsins. Þar hjó hún í sama knérunn og margir aðrir ráðherrar ríkisstjórnar Krist­rúnar Frostadóttir og hjólaði í blaðamanninn. „Það kemur ekki á óvart að þetta komi fram í Morgunblaðinu. Ég spyr mig af hverju þessi hagsmunaöfl vilja gera allt til þess að koma í veg fyrir að íslenska þjóðin fái að sjá samning. Morgunblaðið er yfirlýst á móti því að Íslendingar fái að sjá samning,“ hefur Vísi eftir utanríkisráðherra. Blaðið var að flytja fréttir af stjórnmálaumræðu í Hollandi, Danmörku, Írlandi og í Evrópuþinginu. þar sem fram kom, þvert á yfirlýsingar Þorgerðar, að undanþága Íslands frá hinni sameiginlegu sjávarútvegsstefnu væri útilokuð. Þessi setning sem höfð er ­eftir utanríkisráðherra í samtalinu við Vísi vekur líka sérstaka eftirtekt: „Morgunblaðið er yfirlýst á móti því að Íslendingar fái að sjá samning.“ Þetta er ákaflega skrýtið svar og raunar merkilegt að blaða­maðurinn Tómas Arnar Þorláks­son hafi ekki gengið nánar eftir svörum. Í huga utanríkisráðherra var það aðalmálið hver flutti fréttina af opinberum fyrir­spurnum og þingfundum í ­ríkjum Evrópusambandsins, en ekki hvað þar kom efnislega fram sem varðar íslenska hagsmuni mjög miklu. Það átti blaðamaðurinn ekki að gera sér að góðu. © EPA (EPA) Enn síður auðvitað í ljósi hins eina sem hún hafði þó að segja um orð Rob Jetten, forsætisráðherra vinveittrar bandalags­þjóðar: „Þetta er ekki í samræmi við mín samtöl, meðal annars við Hollendinga og mína kollega.“ Hvað var ráðherrann eiginlega að segja? Að forsætisráðherrann hefði orðið tvísaga? Að hann væri að afvegaleiða hollenska ­þingið? Segja þinginu ósatt og leggja þannig pólitískt líf sitt að veði út af einhverjum fisksporðum? Að hann hefði rangt fyrir sér? Að einhver ótilgreind samtöl hennar við ótilgreinda Hollendinga og kollega sína (Ingileif aðstoðarmann? Lars Løkke?) ­trompuðu það sem forsætisráðherrann segði í þinginu?! Nei, jafnvel þó svo að Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur sjálfur hefði sagt henni annað verður afstaða Hollands ekki opinberlegri og bjargfastari en með yfirlýsingu forsætisráðherra í þinginu. Næsti fundur Þorgerðar Katrínar með fulltrúum Hollands verður eflaust mjög athyglisverður, en varla fyrir opnum dyrum. Eftir sem áður er það afstaða utanríkisráðherra sem mesta athygli vekur. Þarna ræðir um mikilvægustu hagsmunamál Íslands – að því er hún sjálf hefur ítrekað sagt – aðild að ESB og forræði yfir íslenskum sjávarútvegi. En þarna allt í einu vill hún ekki ræða það, vill ekki ræða hið efnislega og málefnalega, heldur hjólar beint í fjölmiðilinn. Morgunblaðið hefur ekki ­legið á afstöðu sinni til Evrópusambandsaðildar og vafalaust hefur hún einhver áhrif á fréttamatið, en fréttin er ólituð af því. Vandséð enda hvernig það ætti að vera, heimildin er opinber gögn frá erlendum þingum. Og í fréttinni, sem skrifuð var af Andrési Magnússyni, fjölmiðlarýni á þessum síðum um árabil, var allur vafi í málinu og mögulegur misskilningur tekinn fram. Undan fréttinni var því ekkert að kvarta. Samt er það hið eina sem utan­ríkisráðherra hug­kvæmist, sama utanríkisráðherra og setti aðildar­málin á dagskrá, að hrauna yfir fjölmiðilinn, þegar það er hún sjálf sem virðist hafa orðið uppvís að upplýsingaóreiðu. Svo má náttúrlega spyrja hvað býr að baki hjá ráðherranum þegar það virðist í hennar huga vera orðin sjálfstæð ástæða fyrir inngöngu í ESB að Morgunblaðið leggist gegn henni! Það er mjög póstmódernísk afstaða og fleira í samtalinu fékk lesanda til þess að hugsa „staðreyndavalkosti“ svo vísað sé til alræmdra ummæla Kellyanne Conway, þá sérlegs ráðgjafa ­Donald Trump Bandaríkjaforseta. Það er ekki furða að Þórður Pálsson hagfræðingur skrifaði á samfélagsmiðlinum X eftir þennan fréttaflutning: „Ætli Þorgerður Katrín hefji næst „samningaviðræður“ um inngöngu í stúku með það markmið að mega drekka? Það liggur í augum uppi að ef Ísland sækir um aðild að ESB þá lagar Ísland sig að ESB en ekki öfugt. Raunar kemur það skýrt fram í inntökureglum sambandsins.“ *** Ríkisútvarpið sýndi þessum fréttaflutningi ekki nokkurn áhuga fyrr en Þorgerður Katrín kom í viðtal á föstudagskvöld. Þar gerði hún lítið úr þessu öllu og sagði að það kæmi ekki á óvart að einstaka þingmenn væru ekki hrifnir af mögulegum undanþágum Íslendinga, eins og að ráðherrar í ESB-ríkjum skvaldri bara eitthvað til heimabrúks, sem sé ekkert að marka. Af hverju skyldi henni hafa þótt það nærtækasta skýringin? Engu er að bæta við viðbrögð Björns Bjarnasonar við þessari frétt: „„Andstaða einstakra þingmanna í Evrópu við varanlega undanþágu Íslands frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins kemur utanríkisráðherra ekki á óvart,“ þannig hefst þessi skrýtna RÚV-frétt. Málið snýst ekki um einstaka þingmenn heldur afstöðu ráðherra og rikisstjórna. Það er einkennilegt að fréttamaðurinn er algjörlega áhugalaus um skoðun utanríkisráðherra á orðum forsætisráðherra Hollands eða umhverfisráðherra Danmerkur sem tala á annan veg en utanríkisráðherra Íslands vill heyra. Hvað mörg vitni þurfa að koma fram til að fréttastofan átti sig á að sérlausnir eru ekki i boði innan ramma sjávarútvegs- eða landbúnaðarstefnu ESB?“ *** Utanríkisráðherra var ekki af baki dottin í viðtali í morgunþætti ­Bylgjunnar á föstudaginn. Þar talaði hún digur­barkalega um sterka samningsstöðu Íslands sökum þess að við værum stórveldi á sviði sjávar­útvegs. Í endursögn á viðtalinu sem birtist á Vísi segir: „Þetta endurómaði svo Snærós Sindradóttir framkvæmdastjóri Evrópuhreyfingarinnar í Vikulokunum á Rás 1. Þar sagði hún að Ísland væri stærsta fiskveiðiþjóð Evrópusambandsins.“ Ekkert af þessu er rétt og er þetta ágætt dæmi um upplýsingaóreiðuna í umræðunni í aðdraganda þjóðaratkvæðisgreiðslunnar. Spánverjar og Hollendingar eru þannig margfalt meiri fiskveiðiþjóðir en nokkurn tíma Íslendingar. Það sést ágætlega á lista Under­current News yfir 150 stærstu sjávar­útvegsfyrirtæki heims miðað við tekjur í Bandaríkjadölum. Á þeim lista er að finna fjölmörg fyrirtæki sem eru í efstu tugum sætanna og starfa í ríkjum Evrópusambandsins. Ísland á fjögur fyrirtæki á listanum – ekkert þeirra kemst þó á topp 100: Iceland Seafood International og Samherji deila saman sæti 102, Brim (120) og svo Síldarvinnslan (147). Íslenskur sjávarútvegur er skilvirkur og arðbær, í því felst styrkleikinn en ekki því að við séum á nokkurn hátt stórveldi í sjávarútvegi, hvorki í evrópsku né alþjóðlegu samhengi. Þetta þekkja allir þeir sem hafa heimsótt sjávarútvegssýninguna sem haldin er í Barcelona ár hvert en það er önnur saga. Hollenska fyrirtækið Parle­vliet & Van der Plas er þannig 17. stærsta sjávarútvegsfyrirtæki heims samkvæmt lista heims. Það er með sambærilegar tekjur og Iceland Seafood International, Samherji, Brim og Síldarvinnslan samanlagt. Það ætti að gefa einhverja vísbendingu um hvar hagsmunirnir liggja og ljá orðum hollenska ráðherrans í þinginu einhvern þunga, sama hvað Þorgerði Katrínu kann að þykja um þau og vill bara setja „kassann út“, þremur mörkum undir og mínúta eftir. Fjölmiðlarýni er einn af föstum dálkum Viðskiptablaðsins. Þessi pistill birtist fyrst í blaðinu sem kom út 15. júlí 2026.