Mörgum brá heldur betur í brún í síðustu viku þegar Evrópuþingið kom saman til atkvæðagreiðslu á síðasta starfsdeginum fyrir sumarfrí. Alla jafnan eru atkvæðagreiðslur í þinginu ekki það tíðindamiklar að um þær sé ritað í blöðunum á Íslandi en aðdragandinn og niðurstaðan í kosningunni um svokallað Chat Control 1.0, eftirlitslöggjöf Evrópusambandsins, er þess eðlis að um hana þarf að fjalla. Löggjöfin veitir fjarskiptafélögum, tölvupóstþjónustum og samskiptamiðlum heimild til að skima, vakta og tilkynna öll ódulkóðuð samskipti óbreyttra borgara sem kerfin merkja yfir internetið, án þeirrar vitundar. Áður en fjallað er um innihald löggjafarinnar er ekki hægt að láta hjá líða að benda á ámælisverðan og ólýðræðislegan feril málsins í Evrópuþinginu. Þingið felldi nefnilega umrædda löggjöf tvívegis á þessu ári en samt er henni haldið til streitu. Í þriðju atrennu nýtti ráðherraráðið glufur í málsmeðferðinni (e. procedural loopholes) til að freista þess að framlengja löggjöfina sem hafði runnið út með hætti sem á sér raunar engin fordæmi. Í stað þess að löggjöfin þyrfti meirihluta þingsins til að ná framgöngu þurfti hreinan meirihluta heildarfjölda þingmanna til að fella hana. Til að toppa ósvífnina var atkvæðagreiðslan sett á síðasta dag Evrópuþingsins þar sem gjarnan einhverjir þingmenn eru komnir í sumarleyfi, eins ótrúlegt og það kann að hljóma, og einungis 607 þingmenn af 720 greiddu atkvæði. Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar um hvort fella ætti þessa „nýju“ löggjöf var sú að 314 voru með, 276 á móti og 17 sátu hjá. Ef lýðræði væri virt að fullu hefði málinu þar með verið lokið, enda kaus meirihlutinn gegn tillögunni, en þar sem 361 atkvæða þröskuldinum var ekki náð fær málið fram að ganga. Ekki verður annað sagt en að hér sé um verulegan lýðræðishalla að ræða í þinglegri meðferð málsins og þeir sem horfa upp á þessi vinnubrögð geta réttilega spurt sig hvort þetta framferði grafi ekki undan lögmæti Evrópusambandsins ef þinginu er gert að starfa með þessum hætti. Við fyrstu sýn kann þetta að hljóma frekar flókið og tæknilegt mál sem á ekki erindi við lesendur, en þegar betur er að gáð snertir málið djúpar grundvallarspurningar um frelsi u.þ.b. 450 milljón manna í álfunni og hvar mörkin um friðhelgi einkalífsins eru dregin. Þegar yfirvöld fá heimildir til að stíga inn í frjáls og eðlileg samskipti borgaranna þá færast víglínurnar um hvar frelsið liggur í samfélaginu. Línurnar færast frá því að yfirvöld þurfi að hafa rökstuddan grun og heimild til að vakta tiltekna einstaklinga yfir í það að samskipti allra borgara álfunnar séu vöktuð án dómsúrskurðar. Þetta staðfestu lögfræðingar ráðherraráðsins sjálfs í vinnunni um löggjöfina í júní þegar það kom fram að löggjöfin bryti í bága við 7. gr. sáttmála sambandsins um grundvallarréttindi. Finnst okkur eðlilegt að stafræn samskipti við börnin okkar og foreldra, lögfræðinga, lækna, blaðamenn og sálfræðinga séu lesin af þriðja aðila? Það liggur fyrir að auðveldara er að reka samfélög þar sem ríki hafa nánast ótakmarkaðar heimildir til að vakta eigin borgara og halda þeim í skefjum. Jafnframt eru engin takmörk fyrir því hversu langt yfirvöld eru tilbúin að seilast inn í einkalíf fólks þegar vegferðin er hafin og það sanna dæmin. Það sést best með áætlun Evrópusambandsins um að taka Chat Control 2.0 til umræðu í september en þar er á ferðinni mun umfangsmeiri eftirlitslöggjöf. Ekki mun sú löggjöf ná utan um suma hópa framkvæmdavaldsins eins og leyniþjónustu, löggæslu og her, og sést þá tvískinnungurinn bersýnilega. Styrkur lýðræðisríkja er fólginn í því að sýna hófsemi og meðalhóf gagnvart borgurunum og leyfa þeim að njóta vafans. Samt stíga leiðtogar Evrópuríkja fram með dyggðaskreytingu um mannúð og frelsi og halda því fram að álfan sé leiðandi á heimsvísu þegar Evrópuþingið er beygt til að hleypa jafn umfangsmikilli eftirlitslöggjöf í gegn með minnihluta atkvæða. Lögmálið um ófyrirséðar afleiðingar á því vel við hér, þar sem frelsi fólks er afnumið í viðleitni til að láta lög um friðhelgi í stafrænum samskiptum ganga upp. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands hefur að geyma 71. grein sem er svohljóðandi: „Ekki má gera líkamsrannsókn eða leit á manni, leit í húsakynnum hans eða munum, nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild. Það sama á við um rannsókn á skjölum og póstsendingum, símtölum og öðrum fjarskiptum, svo og hvers konar sambærilega skerðingu á einkalífi manns.“ Ljóst er að greinin stendur höllum fæti þar sem Alþingi getur vatnað hana niður með sérstökum lögum kjósi það svo. Að öllu óbreyttu mun Chat Control vera löggjöf sem við flytjum inn í gegnum XI. viðauka EES-samningsins um fjarskipti, þrátt fyrir að ákvæði um löggæslu og heimastjórn falli ekki undir samninginn sjálfan. Evrópusambandinu hefur því tekist að útvíkka löggjöfina um innri markaðinn til að breyta netheimum í sambandinu í lögregluríki. Það er því ekki bara Evrópuþingið sem fær að kenna á klækindum Evrópusambandsins, heldur verðum við Íslendingar einnig fyrir barðinu á þessu framferði nema við tökum málið í eigin hendur og höfnum því á Alþingi Íslendinga, enda um að ræða grófa aðför að frelsi einstaklingsins og rétti hans til friðhelgi einkalífsins. Höfundur er fjárfestir. Pistillinn birtist fyrst í Viðskiptablaðinu .