Veiking réttarríkisins og aukin pólitísk af­skipti af efna­hags­lífinu eru ekki aðeins viðfangs­efni stjórn­mála­fræðinga. Slík þróun getur einnig haft bein áhrif á fjár­festa og verðlagningu á mörkuðum. Þetta er meðal þess sem fram kemur í leiðara Financial Times þar sem fjallað er um fjár­festingar í heimi þar sem reglur, stofnanir og hefðbundin mörk milli opin­berra og persónu­legra hags­muna virðast víða vera að veikjast. Til­efnið er meðal annars að Donald Trump Bandaríkja­for­seti hafi á árinu 2025 hagnast um meira en einn milljarð dala á raf­mynta­tengdum eignum, fast­eignum og hluta­bréfa­við­skiptum. Hvíta húsið hefur sagt að allt hafi verið lög­legt. Financial Times segir það þó að minnsta kosti óheppi­legt í ljósi þess að for­setinn hafi áhrif á stefnu stjórn­valda á sömu sviðum. Blaðið bendir einnig á að Trump-fjöl­skyldan hafi fjár­fest í námu­vinnslu í Kasakstan, í við­skiptum sem virðast blanda saman opin­berum hags­munum og persónu­legum fjár­festingum. Í leiðaranum er vísað til gagn­rýni úr ólíkum áttum. He­at­her Bous­hey, fyrr­verandi efna­hags­ráðgjafi í Hvíta húsinu í stjórnar­tíð demókrata, segir blygðunar­leysið hafa náð nýju stigi. Þá er vitnað í Cato Insti­tute, bandaríska hug­veitu sem kennir sig við frjáls­lyndi, sem segir engan for­seta í sögu Bandaríkjanna hafa gefið út jafn margar for­seta­til­skipanir sem virðast aug­ljós­lega brjóta gegn stjórnar­skránni eða gengið jafn langt í að ögra al­ríkis­dómstólum, þar á meðal Hæstarétti. Financial Times segir að fjár­festar hafi til þessa lítið viljað ræða spillingu eða veikingu réttarríkisins opin­ber­lega. Bandarískur hluta­bréfa­markaður hafi enda hækkað mikið í for­setatíð Trumps. Matt King, fyrr­verandi greinandi hjá Citi og nú ráðgjafi hjá Satori, telur það hins vegar mistök að líta fram hjá þróuninni. „Við sitjum föst í því sem virðist vera kerfislæg þróun í átt að veikari leik­reglum,“ segir King í ný­legri skýrslu sem Financial Times vísar til. Hann segir að þetta sé ekki aðeins pólitísk at­huga­semd heldur einnig fjár­festinga­fræði­leg. Að mati King er Trump fremur birtingar­mynd þróunar sem hafi átt sér lengri að­draganda. Hann telur að laga­legar og stofnana­legar leik­reglur í Bandaríkjunum hafi veikst smám saman frá árinu 2014 og að þróunin sé ekki bundin við Bandaríkin. Financial Times bendir á að alþjóða­kerfi sem byggt hafi á reglum og stofnunum hafi veikst víða. Áhrif stofnana á borð við Sam­einuðu þjóðirnar og Alþjóða­við­skipta­stofnunina hafi minnkað og lýðræði sé á undan­haldi í mörgum ríkjum. Sam­kvæmt Bertels­mann Trans­formation Index eru tveir þriðju þeirra ríkja sem hafa verið könnuð frá árinu 2006 ólýðræðis­legri í dag en áður. Réttarríki, pólitískt frelsi og sann­gjörn sam­keppni hafi jafn­framt veikst. Ein skýringin er minnkandi traust til stjórn­valda. Sam­kvæmt könnun Pew Research segjast aðeins 17% Bandaríkja­manna treysta al­ríkis­stjórninni, saman­borið við 77% fyrir um sex ára­tugum. King telur þó að undir­liggjandi vandinn sé ekki aðeins skortur á trausti heldur einnig skortur á getu stjórn­valda til að koma stórum málum í verk. Það geti ýtt kjó­sendum í átt til sterkra leið­toga sem segjast þurfa að fara fram hjá lögum, þingum eða stofnunum til að ná árangri. Í leiðaranum er vísað til orða Tony Blair, fyrr­verandi for­sætis­ráðherra Bret­lands, sem hefur sagt að helsta áskorun lýðræðisins sé ekki gagnsæi, heiðar­leiki eða sam­særis­kenningar um vald elítunnar, heldur hæfni stjórn­valda til að koma stórum málum í fram­kvæmd. Financial Times segir að ein leið fjár­festa til að meta þessa þróun sé að líta til rannsókna hag­fræðinganna Daron Acemoglu, James Robin­son og Simon John­son. Þeir hafi sýnt fram á að öflugar stofnanir og skýrar leik­reglur styðji við meiri hag­vöxt til lengri tíma en kerfi sem lúta geðþótta vald­hafa. Jafn­vel þótt veikara réttarríki og pólitísk af­skipti geti skapað skamm­vinnan meðbyr á mörkuðum fylgir því kostnaður til lengri tíma. Blaðið segir að sumir vogunar­sjóðir hafi brugðist við með þrengri og áhættu­samari að­ferð: að fylgja fjár­festingum stjórn­mála­manna og fjöl­skyldna þeirra. Einn sjóðs­stjóri orðaði það þannig við Financial Times að ef Trump-fjöl­skyldan væri komin inn í til­tekna fjár­festingu myndi hún lík­lega hækka. King segir að slík nálgun geti skilað miklum hagnaði um tíma, en hún geti einnig snúist hratt í and­hverfu sína. „Með réttu pólitísku sam­böndunum getur hluta­bréfið þitt tífaldast,“ segir King. Ef tengslin rofna eða stjórn­mála­maðurinn missir völdin geti fallið hins vegar orðið mjög skarpt. Financial Times nefnir í því sam­hengi 4iG í Ung­verja­landi og Ali­baba í Kína sem dæmi um félög þar sem pólitísk tengsl og pólitísk áhætta hafi haft mikil áhrif. King telur að fjár­festar eigi sér­stak­lega að fara var­lega í skulda­bréf í heimi þar sem réttarríkið veikist. Endur­heimtur skipti miklu máli fyrir skulda­bréfa­eig­endur, en þær geti raskast ef pólitískar breytingar leiða til þess að reglur og eignarréttur eru ekki virt með sama hætti og áður. Jafn­vel löng skulda­bréf sem al­mennt eru talin örugg geti orðið áhættu­samari ef lántakar telja sig síður bundna af skuld­bindingum sínum. Hluta­bréf geti hins vegar staðið sig betur í slíku um­hverfi, sér­stak­lega félög sem eigi raun­veru­legar eignir, hafi sterka verðlagningar­stöðu eða njóti réttra pólitískra tengsla. Aðrir grein­endur kunna að vera ósammála og kjósa frekar að horfa á fjár­festingar í gegnum önnur þemu, til dæmis þjóðaröryggi. Margir fjár­festar voni jafn­framt að þróunin sé tíma­bundin og gangi til baka. Financial Times segir þó að ekki sé hægt að líta fram hjá henni. Veikara réttarríki, pólitísk geðþóttaákvarðana­taka og hags­munaá­rekstrar séu ekki aðeins pólitískt vanda­mál heldur einnig þættir sem geti haft áhrif á fjár­magns­markaði. Fjár­festar geti því ekki leyft sér að hunsa þróunina.