Innlent | Morgunblaðið | 1.7.2026 | 7:00 Atvinnuleysi um hásumar er óviðunandi staða Rósa Björk Brynjólfsdóttir Ljósmynd/Aðsend Setja bókamerki Aðsend grein úr Morgunblaðinu Nýjar tölur um fjölda atvinnulausra í maí voru birtar fyrir nokkrum dögum. Skemmst er frá því að segja að staðan er sláandi og miðað við fjöldann vekur það furðu hversu lítil viðbrögð tölurnar hafa fengið. Samkvæmt mælingu vinnumarkaðsrannsóknar Hagstofunnar var atvinnuleysi 8,3% í maí og fjöldi atvinnulausra mælist samkvæmt útreikningum Hagstofunnar 19.800 manns. Ef við berum þessar tölur saman við tölurnar fyrir akkúrat ári hefur atvinnuleysi aukist um 3,8 prósentustig síðan þá. Staðan er skárri ef horft er á árstíðarleiðréttar niðurstöður vinnumarkaðsrannsóknar Hagstofunnar, því þá er hlutfall atvinnulausra 5,6% samanborið við 3,2% á sama tíma í fyrra. Hlutfallið er þó alls óviðunandi. Tölur Vinnumálastofnunar sýna sömu þróun um aukið atvinnuleysi. Stofnunin birti nýlega mánaðarlega skýrslu sína um atvinnuleysi í maí og þar kemur fram að skráð atvinnuleysi var 4,2% og jókst milli ára um 0,5%. Rétt er að taka fram að tölur Hagstofunnar (8,3%) koma úr vinnumarkaðskönnun sem er spurningakönnun og þar af leiðandi er hlutfallið hærra en hjá Vinnumálastofnun (4,2%). Það skýrist af því að þau sem segjast vera í atvinnuleit hafa kannski ekki sótt um bótarétt eða eiga ekki endilega rétt á atvinnuleysisbótum hjá Vinnumálastofnun. Þróunin er áhyggjuefni og ber að taka mun alvarlegar en stjórnvöld hafa gert. Staðreyndin er sú að fjöldi þeirra sem eru án atvinnu fer vaxandi á milli ára og ef rýnt er í landsvæðin og hópana sem mælast með hæsta hlutfall atvinnulausra þá skera Suðurnesin sig úr með hlutfallslega flesta íbúa án atvinnu. Nærri fjórðungur á aldrinum 16-24 ára án atvinnu Annar hópur sem sker sig úr þegar kemur að atvinnuleysi er ungt fólk og tölurnar eru einfaldlega sláandi. Við vitum að á vor- og sumarmánuðum fjölgar ungu fólki í atvinnuleit og á vinnumarkaði þegar það hefur leit að sumarstörfum. Þegar við rýnum í tölur um atvinnuleysi ungs fólks á aldrinum 16-24 ára mælist það 13% í árstíðarleiðréttri mælingu Hagstofunnar nú í maí samanborið við 5% á sama tíma í fyrra. Þetta jafngildir því að nær 5.000 ungmenni hafi verið án atvinnu í maí samanborið við tæplega 2.000 ungmenni á sama tíma í fyrra. Þetta er einfaldlega grafalvarleg staða. Að tæplega fjórðungur ungs fólks sé án atvinnu getur ekki einungis haft fjárhagslegar afleiðingar fyrir það, heldur líka félagslegar. Að vera án atvinnu og með fjárhagsáhyggjur um sumar er ekki ákjósanleg staða fyrir ungt fólk. Hvað þá fyrir ungt fólk í þessum aldurshópi sem er að klára nám og vill fá starfsreynslu við hæfi. Sérstakar áhyggjur þarf að hafa af ungu fólki sem er ekki í námi og er án atvinnu. Það er uppáskrift á félagslega vanvirkni sem getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir andlega líðan ungs fólks sem og samfélagslega þátttöku þess. Þarna þurfa yfirvöld að stíga inn í með afdráttarlausum hætti. Fyrr en síðar. Hvernig geta stjórnvöld brugðist við? Atvinnuleysi hefur sögulega verið illa séð í íslensku samfélagi. Atvinnuþátttaka fólks á Íslandi hefur verið mikil og alla jafna hefur atvinnuleysi verið lítið hér á landi undanfarna áratugi, sérstaklega á uppgangstímum í ferðaþjónustu og byggingarstarfsemi. Þegar erfið tímabil hafa riðið yfir eins og Hrunið, heimsfaraldur eða áföll í ferðaþjónustu, hafa stjórnvöld stigið inn í. Dæmi um það er þegar ákveðið var að viðhalda ráðningarsamböndum af hálfu hins opinbera í gegnum heimsfaraldurinn. Það var viðamikil og mikilvæg ákvörðun fyrir heimili og fjölskyldur í landinu við mjög erfiðar aðstæður. Í heildina má segja að atvinnustefna stjórnvalda á Íslandi síðasta áratug hafi einkennst af því að beita annars vegar skammtímaaðgerðum, á borð við hlutabætur, atvinnuskapandi átaksverkefni, aukið svigrúm til menntunar eða beina launastyrki. Hins vegar hafa stjórnvöld líka beitt langtímaaðgerðum í atvinnumálum, eins og þegar sett hefur verið áhersla á nýsköpun og fjármunir verið settir í rannsóknir, vísindastarf og nýsköpunarverkefni eða sérstakir fjármunir verið settir í ákveðna þætti menntunar eða áhersla verið á sérstakar framkvæmdir í innviðaverkefnum. Núverandi atvinnustefna ríkisstjórnarinnar inniheldur góð langtímamarkmið. Sérstaklega má hrósa markmiðum ríkisstjórnarinnar sem snúast um að efla vísindi og sköpun, hækka hlutfall háskólamenntaðra í raunvísindum, tæknigreinum, verkfræði og stærðfræði og að efla starfs-, iðn- og tæknigreinar. Þarna er rík þörf og nauðsyn á að stíga inn í með afgerandi hætti og fjölga fólki með menntun og færni á þessum sviðum. Það er mikilvægt að boðaðar aðgerðir til þess raungerist. Þetta eru allt góð og ágæt markmið, sem eru sannarlega ekki ný af nálinni, en það er hins vegar hvergi að sjá alvöru fjármuni til þess að fylgja þeim eftir og erfitt að sjá hvernig niðurskurður til menntakerfisins sem boðaður er í fjárlögum og fjármálaáætlun rímar við þessi góðu áform. Og aðgerðirnar til að vinna á auknu atvinnuleysi er hvergi að finna og það er slæmt að einu sýnilegu viðbrögð ríkisstjórnarinnar gagnvart atvinnulausum séu að veikja atvinnuleysistryggingar sem mun hafa þau áhrif að vinna gegn virkni á vinnumarkaði og koma verst niður á brothættum hópum, eins og Alþýðusamband Íslands vekur athygli á. Þvert á móti talaði fjármálaráðherra um það í júníbyrjun að það væri óumflýjanleg staðreynd að fólk missti vinnuna og að hér ríkti atvinnuleysi. Þetta eru alls ekki uppörvandi skilaboð frá ráðherranum og með tómlætinu gagnvart atvinnuleysi slær hann nýjan tón hjá íslenskum ráðamönnum undanfarna áratugi. Til viðbótar við þetta lagði forsætisráðherra áherslu á það snemma í vor að atvinnuleysið væri fyrst og fremst innflutt og það væri ekki góð þróun að hér væri tvískiptur vinnumarkaður. Þurfum við þá ekki að hafa áhyggjur af atvinnuleysi ef það er í greinum hvar íbúar með erlendan bakgrunn starfa í miklum mæli? Og því miður bólar ekki á aðgerðum til að brjóta upp þennan tvískipta vinnumarkað eða breyta honum. Atvinnuleysi er vont og það þarf að minnka Það er einfaldlega ekki sjálfsagt að hér á landi sé viðvarandi atvinnuleysi og við eigum ekki að sætta okkur við að það sé svo. Þvert á orð fjármálaráðherra. Atvinnuleysi er vont. Bæði fyrir einstaklinga og samfélagið. Það er gríðarlegt áhyggjuefni ef ráðherrar yppta öxlum og sýna almennt sinnuleysi gagnvart fólki sem fellur út af vinnumarkaðnum og finnur ekki atvinnu. Rannsóknir sýna líka að ef fólk er lengur en nokkra mánuði á atvinnuleysisskrá þyngist róðurinn afar hratt hjá því fólki. Fjárhagslega, félagslega og andlega. Skammtímaaðgerðir verða að vera kynntar til að vinna á atvinnuleysi strax, svo langtímaafleiðingarnar verði ekki þyngri og nýboðuð atvinnustefna verði ekki erfiðari í framkvæmd. Hér dugir ekki fálæti ríkisstjórnarinnar gagnvart þeim sem eru án atvinnu og stöðu þeirra í samfélaginu. Hvar eru til að mynda opinberir fjármunir í sérstakar atvinnuskapandi aðgerðir til að fækka þeim sem eru án atvinnu? Auðveldlega væri hægt að beina athygli að viðkvæmum vinnumarkaðssvæðum eins og Suðurnesjunum í samvinnu við sveitarfélögin þar. Hvar eru aðgerðirnar til að sporna við atvinnuleysi ungs fólks? Hvar eru sérstakar vinnumarkaðsaðgerðir fyrir unga fólkið eða samstarf við sveitarfélög eða atvinnulífið fyrir þennan aldurshóp? Því miður er enga viðleitni að sjá til að koma til móts við þessa hópa með sérstökum stuðningi eða aðgerðum. Við skulum vona að Vinnumálastofnun hafi rétt fyrir sér þegar hún spáir því að atvinnuleysi fari minnkandi í júní og verði um 3,9-4,0%. Allt bendir þó til þess að staðan muni fara versnandi á ný í haust og róðurinn þyngjast næsta vetur. En við höfum ekki efni á því að bíða bara og vona að þetta leysist af sjálfu sér. Stjórnvöld þurfa að láta sig þetta mál varða núna. Rósa Björk Brynjólfsdóttir, formaður Vinstri grænna. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Ný laxafluga hönnuð til minningar um Ed Féll framan af svölum og lést Aðsend grein: Atvinnuleysi um hásumar er óviðunandi staða Þénaði yfir 1 milljarð dala af verkefnum tengdum rafmyntum Af mæðrum og dætrum Umræðan Varnaðarorð utanríkisráðherra Atvinnuleysi um hásumar er óviðunandi staða Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Fimm verkefni fá 600 milljónir Ekki búsettir hér á landi Tengja kyrkingartak við óútskýrðan heilsubrest Staða Íslands ekki mjög sterk Mest lesið Í gær Í vikunni Ekki búsettir hér á landi Atburðarásin eins og í bíómynd „Einhvern veginn vilja þeir okkur ekki heim“ Kvikuhlaup og jafnvel eldgos enn líklegast Myndskeið: Ottó aflvana og hættulega nálægt landi Börn niður í sjö ára að skoða klám Lögreglan lýsir eftir Cezary Kobiela Mikill munur á einkunnagjöf staðfestur: 57% með A Andlát: Sr. Þórir Stephensen Eldur kviknaði í rafmagnsbíl í bílakjallara Kvikuhlaup og jafnvel eldgos enn líklegast Hluti af sorgarferlinu að sjá húsið rifið Banna kaþólikkum að vera frímúrarar 106 kíló af kókaíni falin undir skipinu Boða atlögu að olíufélagi Hvals hf. Hitinn gæti náð 20 stigum Telja Frakkana komna til Ísafjarðar Andlát: Halldór Haraldsson Atburðarásin eins og í bíómynd Tveir fluttir til skoðunar eftir slys í Mosfellsbæ Kvikuhlaup og jafnvel eldgos en