Þegar rætt er um efnahagsmál og Evrópusambandið (ESB) er oft bent á að hagvöxtur hafi verið meiri í einstökum aðildarríkjum þess en á Íslandi. Þá er gjarnan gefið í skyn að það sýni yfirburði ESB eða veikleika íslenska hagkerfisins. Slíkur samanburður segir þó afar takmarkaða sögu. Til að skilja slíkan samanburð þarf að spyrja fleiri spurninga. Hver var efnahagsleg staða ríkjanna í upphafi? Og hvað skýrir vöxtinn? Í því samhengi skiptir máli að flest aðildarríki ESB eru með mun lægri verga landsframleiðslu (VLF) á mann en Ísland. Því er eðlilegt að þau geti vaxið hraðar. Það er allt annað að auka framleiðslu um nokkur prósent þegar VLF á mann er 20–30 þúsund evrur en þegar hún er komin nálægt 80 þúsund evrum. Rétt eins og einstaklingur sem er nýstiginn úr sófanum getur bætt sig hlutfallslega hraðar en afreksíþróttamaður. Það segir hins vegar lítið um hvor er í raun í betra formi. Hvað getur skýrt hraðari hagvöxt? Í hagfræði er slík þróun kölluð samleitni. Tekjulægri ríki geta oft vaxið hraðar en þau sem þegar eru komin nálægt fremstu röð. Þau geta tekið upp tækni, þekkingu og innviði sem þegar eru til staðar í þróaðri hagkerfum og styrkt stofnanir og regluverk að fyrirmynd þeirra. Með stuðningi úr sameiginlegum sjóðum ESB til fjárfestinga og innviðauppbyggingar getur samleitnin orðið enn hraðari. Króatía er gott dæmi. Landið gekk í ESB árið 2013 og hefur síðan vaxið hraðar en mörg ríkari lönd í Evrópu. Á árunum 2013 til 2024 var hagvöxtur að jafnaði um 3% á ári. Á sama tíma hefur Króatía færst nær meðaltali ESB í VLF á mann. Árið 2013 var VLF á mann í Króatíu um 40% af meðaltali ESB, en árið 2024 var hlutfallið komið í 55%. Það er skýrt dæmi um samleitni og í samræmi við það sem vænta má þegar ríki vex frá lægra tekjustigi en samanburðarlöndin. Á Íslandi var hagvöxtur á sama tímabili svipaður, eða 2,9% á ári. Hins vegar jókst VLF á mann töluvert meira í Króatíu en á Íslandi, eða um 3,8% samanborið við rétt rúmlega 1%. Það skýrist einkum af því að íbúum í Króatíu fækkaði um 9% á árunum 2013 til 2024 á sama tíma og þeim fjölgaði um 22% á Íslandi. Uppbyggingarsjóðir og hagvöxtur Vöxturinn í Króatíu hefur ekki orðið til í tómarúmi, enda hefur landið notið verulegs stuðnings úr sjóðum ESB til uppbyggingar og fjárfestinga. Framkvæmdastjórn ESB gerir ráð fyrir að hagvöxtur þar verði áfram talsvert yfir meðaltali sambandsins, eða 2,7% árið 2026 og 2,5% árið 2027, og bendir sérstaklega á áframhaldandi fjárhagslegan stuðning ESB við fjárfestingar. Til samanburðar gerir spá Seðlabanka Íslands ráð fyrir 1,6% hagvexti á Íslandi árið 2026 og 1,8% árið 2027. Þessi samanburður segir þó ekki einfalda sögu um „betra hagkerfi“, heldur um vöxt frá ólíku tekjustigi, þar sem samleitni og fjármagn úr sjóðum ESB styðja við vöxtinn í Króatíu. Af framangreindu má vera ljóst að það er varasamt að bera saman hagvöxt milli landa sem eru á ólíkum stað án þess að setja hann í samhengi. Hagvöxtur skiptir máli, en hann verður að skoða með hliðsjón af því hvaðan er vaxið, hvað drífur vöxtinn áfram og hvort hann skili varanlegri aukningu í framleiðni og lífskjörum. Það er slíkur hagvöxtur sem skapar betri lífskjör og raunverulegan efnahagslegan styrkleika. Á þann mælikvarða hefur Ísland staðið sig vel og betur en flest aðildarríki ESB. Höfundur er hagfræðingur.