Boðuð aukin skatt­heimta á fjár­mála­fyrir­tæki gæti lækkað virði við­skipta­bankanna fjögurra um sam­tals 44,9 milljarða króna, sam­kvæmt nýrri greiningu IFS greiningar, sem Morgun­blaðið greinir frá. Skatta­hækkunin er boðuð í fjár­málaáætlun stjórn­valda fyrir árin 2027 til 2031. Þar kemur þó ekki fram hversu miklu hækkunin á að skila ríkis­sjóði, né nákvæm­lega með hvaða hætti skatt­heimtan verði aukin. Tugmilljarða tap einstaklinga og lífeyrissjóða Þórður Snær Júlíus­son, fram­kvæmda­stjóri þing­flokks Sam­fylkingarinnar, hefur hins vegar áður sagt að hækkunin eigi að skila ríkis­sjóði um sex milljörðum króna á ári. Sér­stakur skattur á fjár­mála­fyrir­tæki, eða banka­skattur, er í dag 0,145 pró­sent af bók­færðum skuldum fjár­mála­fyrir­tækja. Í greiningu IFS kemur fram að ef mark­miðið er að auka skatt­tekjur ríkis­sjóðs um sex milljarða króna á ári þurfi hlut­fallið að hækka í 0,269 pró­sent. IFS metur að slík hækkun myndi lækka virði bankanna um fjögur pró­sent. Sam­kvæmt greiningunni myndi virði Lands­bankans lækka um 17,4 milljarða króna, virði Ís­lands­banka um 12,4 milljarða og virði Arion banka sömu­leiðis um 12,4 milljarða. Þá er áætlað að virði Kviku banka myndi lækka um 2,6 milljarða króna. Sam­tals nema áhrifin því 44,9 milljörðum króna á virði bankanna fjögurra. Þar sem ríkið á Lands­bankann að fullu myndi skatta­hækkunin einnig hafa bein áhrif á verðmæti eigna ríkis­sjóðs. Á fundi Sam­taka fyrir­tækja í fjár­málaþjónustu í síðustu viku kynnti ráðgjafar­fyrir­tækið Intellecon saman­tekt þar sem fram kom að ríkis­sjóður ætti um 40 pró­sent af við­skipta­bönkunum í gegnum eignar­hald sitt á Lands­bankanum. Líf­eyris­sjóðir og ein­staklingar ættu þar að auki um 40 pró­sent í bönkunum. Miðað við þær for­sendur má ætla að hlutur ríkisins í bönkunum myndi lækka um 17 milljarða króna ef skatta­hækkunin næði fram að ganga. Hlutur líf­eyris­sjóða myndi lækka um 13 milljarða króna og hlutur ein­stak­linga um 4,5 milljarða króna. Áhrifin yrðu því ekki aðeins á bankana sjálfa heldur einnig á ríkis­sjóð, líf­eyris­sjóði og al­menna hlut­hafa. Sér­stakir skattar á fjár­mála­fyrir­tæki hafa lengi verið um­deildir. Þeir voru upp­haf­lega settir á í kjölfar banka­hrunsins, meðal annars með vísan til þess að afla þyrfti ríkis­sjóði tekna vegna kostnaðar sem féll á ríkið við fall fjár­mála­kerfisins. Í lögum um sér­stakan skatt á fjár­mála­fyrir­tæki frá árinu 2010 var mark­miðið tvíþætt. Annars vegar átti skatturinn að afla ríkis­sjóði tekna til að mæta kostnaði vegna falls ís­lenska fjár­mála­kerfisins. Hins vegar átti hann að draga úr áhættusækni fjár­mála­fyrir­tækja með því að leggja sér­stakan skatt á skuldir þeirra vegna kerfisáhættu. Þessi rök hafa hins vegar veikst veru­lega með tímanum. Sjá einnig Mark­mið banka­skatts stenst ekki skoðun lengur Í skýrslu Auðfræða­seturs frá árinu 2016, sem unnin var af Ás­geiri Jóns­syni, núverandi seðla­banka­stjóra, og Hersi Sigur­geirs­syni, kom fram að ríkið hefði þá þegar ekki aðeins endur­heimt beinan kostnað af falli bankanna heldur haft hreinan ábata um­fram hann. Þar var ábati ríkis­sjóðs metinn á 286 milljarða króna á verðlagi hvers árs, meðal annars vegna endur­heimta, skatt­lagningar og stöðug­leika­fram­laga slita­búa. Fyrra megin­mark­mið banka­skattsins, að bæta ríkis­sjóði tjón vegna hrunsins, hefur því verið upp­fyllt fyrir löngu. Hitt mark­miðið, að draga úr áhættusækni fjár­mála­fyrir­tækja, stendur einnig á öðrum grunni en þegar skatturinn var tekinn upp. Bankarnir starfa nú við mun strangara reglu­verk en árið 2010, með meiri eigin­fjárkröfum, auknum varúðar­reglum og um­fangs­meira eftir­liti. Sjá einnig Sértækar álögur leiði til 0,65 pró­senta hærri útláns­vaxta Við slíkar aðstæður er síður aug­ljóst að frekari skatt­lagning á skuldir og rekstur banka dragi úr áhættu í kerfinu. Þvert á móti hefur verið bent á að of þung sértæk skatt­lagning geti haft neikvæð áhrif á sam­keppni, fjár­mögnun og útlána­getu bankanna. Þá hefur hluti útlána­starf­semi færst út fyrir hefðbundna banka­kerfið, meðal annars til líf­eyris­sjóða, sem lúta ekki sömu íþyngjandi sköttum og reglum og bankarnir. Það getur að mati gagn­rýn­enda skatt­heimtunnar orðið til þess að áhætta færist til í fjár­mála­kerfinu í stað þess að minnka. Frá árinu 2010 hefur ríkið fengið veru­legar tekjur af fjár­mála­kerfinu. Á degi Sam­taka fyrir­tækja í fjár­málaþjónustu í fyrra kom fram að frá 2010 til 2025 hefði ríkið fengið 1.711 milljarða króna frá inn­lendum fjár­mála­fyrir­tækjum í formi arðs, seldra eignar­hluta, virðis hluta­fjár, sértækra banka­skatta og annarra skatta og gjalda. Þar af voru 259 milljarðar raktir til þriggja sértækra skatta, 397 milljarðar til arð­greiðslna til ríkisins, 167 milljarðar til seldra eignar­hluta og 487 milljarðar til annarra skatta og gjalda. Sértækir banka­skattar hafa frá 2015 skilað 458 milljörðum króna á núvirði ársins 2025. Þrátt fyrir þetta hyggjast stjórn­völd nú auka skatt­heimtu á fjár­mála­fyrir­tæki enn frekar. Sú fyrir­ætlan kemur skömmu eftir að Daði Már Kristó­fers­son fjár­málaráðherra sagði í lok janúar að hann sæi ekki fyrir sér frekari skatta­hækkanir. Í fjár­málaáætluninni er þó boðuð aukin skatt­heimta á fjár­mála­fyrir­tæki án þess að út­fært sé hvaða skattur verði hækkaður, hvernig breytingin verði fram­kvæmd eða hvaða félög muni bera byrðarnar. Slík framkvæmd vekur upp spurningar um fyrir­sjáan­leika í stefnumótun stjórn­valda, ekki síst þar sem skatturinn hefur þegar veru­leg áhrif á verðmat banka, eignir ríkis­sjóðs og eignir líf­eyris­sjóða og al­mennra fjár­festa. Sam­kvæmt IFS er niður­staðan sú að sex milljarða króna aukin ár­leg skatt­heimta gæti kostað hlut­hafa bankanna nærri 45 milljarða króna í lægra virði bankanna. Þar af myndi ríkis­sjóður sjálfur bera stóran hluta höggsins í gegnum eign sína í Lands­bankanum.