Innlent | Morgunblaðið | 13.6.2026 | 10:00 Margt líkt með Alaska og Íslandi Lisa Murkowski segir að hún sjái mikil líkindi með Alaskabúum og Íslendingum. mbl.is/Anton Brink Stefán Gunnar Sveinsson [email protected] Setja bókamerki Það er margt líkt með Alaska og Íslandi að mati Lisu Murkowski, öldungadeildarþingkonu repúblikana frá Alaska, en hún var stödd hér á landi í lok maí ásamt hópi annarra öldungadeildarþingkvenna. Lagði hópurinn leið sína um Kanada, Grænland, Svalbarða og Ísland, en tilgangur ferðarinnar var að kanna betur aðstæður á norðurslóðum og ræða við stjórnvöld á hverjum stað um sambandið við Bandaríkin og öryggi norðurslóða. Murkowski hefur margoft heimsótt landið og viðurkennir að hún hafi misst töluna á því hversu oft hún hafi heimsótt Ísland. En hvaða líkindi sér Murkowski með Íslandi og Alaska? „Ísland er augljóslega eyja þegar þú horfir á landakortið, en þegar þú kíkir þar á Alaska segirðu líklega, já, það er hluti af Norður-Ameríku. Alaska er ekki eyja, en að mörgu leyti erum við samt eyland. Við erum aðskilin frá hinum 48 ríkjunum af öðru landi.“ Murkowski bendir á að auðlindir Alaska séu oft það fyrsta sem aðrir hugsa um, og þar séu olíu- og jarðgasauðlindirnar oft efstar á blaði. „En þegar nánar er að gáð koma um 25% af orku okkar frá vatnsaflsvirkjunum. Við erum fiskveiðiríki og bláa hagkerfið skiptir okkur miklu máli,“ segir Murkowski. Hún bætir við að í einni heimsókn sinni til Reykjavíkur þegar hún sá Sjávarklasann í fyrsta sinn hafi hún tekið þá reynslu með sér aftur til heimaríkis síns. „Ég sagði að við gætum nýtt þetta svo mikið til fyrirmyndar við uppbyggingu í sjávarútvegi, hvort sem við horfum á vörurnar sem hægt er að framleiða úr þara, eða það að nýta allt hráefnið úr fiskinum til fulls,“ segir Murkowski. Murkowski segir einnig að hún sjái mikil líkindi með fólkinu hér og heima í Alaska. „Fólkið hér á Íslandi er, að mínu mati, ykkar besti eiginleiki. Fólkið er vingjarnlegt, það er hlýlegt. Stundum er veðrið ekki upp á sitt besta, en maður kemur ekki endilega fyrir veðrið, maður kemur fyrir upplifunina og fyrir fólkið. Og ég held að við eigum það sameiginlegt.“ Sífellt að fræða kollegana Murkowski hefur setið í öldungadeildinni frá árinu 2004 og þykir vinsæl meðal kjósenda sinna. Til marks um það má nefna að hún laut í lægra haldi í forkosningum flokks síns árið 2010, en bauð sig fram sem óháður frambjóðandi, þar sem hægt var að rita nafn hennar á kjörseðilinn (e. write-in candidate). Varð Murkowski þannig einungis önnur manneskjan í sögu Bandaríkjaþings til þess að ná kjöri sem slíkur frambjóðandi. Hún segir aðspurð að hún hafi þurft að leggja mikið á sig til þess að sinna hlutverki sínu sem fulltrúi ríkis síns á þingi. „Það er erfitt því að Alaska er svo ólíkt, við erum svo ólík [hinum ríkjunum]. Við erum einn fimmti af stærð allra hinna ríkja Bandaríkjanna. Við höfum lengri strandlengju en öll hin ríkin til samans. Við erum með hærri kostnað og við erum færri,“ segir hún. „Allt er því öfgafyllra og ýktara í Alaska. Þegar ég tala um þær áskoranir sem fylgja því að vera í dreifbýli Alaska, segja kollegar mínir: „Ó, jæja, ég kem frá New York, við höfum dreifbýli.“ En ef þú býrð í dreifbýli New York-ríkis þýðir það að þú hefur veg sem er greiðfær og sem leiðir eitthvað annað. Í Alaska þýðir dreifbýli að það eru engir vegir. Það er engin leið til að komast inn og út, nema þú fljúgir með lítilli flugvél eða takir bát þangað,“ segir Murkowski. Hún segir því að hluti af vinnu sinni sé að vera sífellt að fræða kollega sína á þingi, sem hafi oft fyrirframgefnar hugmyndir um það hvað Alaska sé eða hvaða hlutverki þeim finnist að ríkið eigi að þjóna. Murkowski bætir við að ýmsir telji að Alaska sé best nýtt sem einhvers konar náttúruperla eða almenningsgarður. „En þar býr líka fólk sem hefur atvinnu og elur upp fjölskyldu sína, sem verður að hafa traust hagkerfi líka.“ Hún segir því að þingmennska fyrir Alaska geti því verið mikil barátta, en jafnframt besta starfið á Bandaríkjaþingi. „Ég held að ég hafi áhugaverðasta starfið af öllum öldungadeildarþingmönnum í öldungadeild Bandaríkjaþings, því að við verðum að skoða allar áskoranir okkar á annan hátt í gegnum Alaska-linsuna,“ segir hún. Vilja skilja norðurslóðir betur Tal okkar berst að ferðalagi þingkvennanna, en þar voru fjórir repúblikanar og fjórir demókratar, og allt öldungadeildarþingmenn. Murkowski hafði forgöngu um ferðalag hópsins ásamt demókratanum Jeanne Shaheen frá New Hampshire, sem er oddviti demókrata í utanríkismálanefnd öldungadeildarinnar. Með í för voru einnig repúblikanarnir Cynthia Lummis frá Wyoming, Cindy Hyde-Smith frá Mississippi og Katie Britt frá Alabama, og demókratarnir Kirsten Gillibrand frá New York, Catherine Cortez Masto frá Nevada og Maggie Hassan frá New Hampshire. Aðspurð hvað kollegar hennar hafi lært af ferðinni um norðurslóðir segir Murkowski að sumt hafi einfaldlega verið hvernig fólk þurfi að skipuleggja ferðalög og birgðaflutninga á þessum slóðum. „Fyrir okkur að fara frá Washington D.C. til Iqaluit í Kanada, það var þriggja klukkustunda ferðalag norður, en það var eins og allt annar heimur fyrir þær að sjá þetta einangraða samfélag,“ segir Murkowski. Hún bætir við að hún hafi beðið sérstaklega um að hópurinn fengi að heimsækja matvöruverslun svo að kollegar hennar gætu séð verð á t.d. matvælum. „Ég kanna alltaf hvað verðið er á þvottaefni, því allir þurfa að þvo fötin, mæðurnar þurfa að þvo fötin fyrir börnin sín. Allir í sendinefndinni okkar voru konur, við sjáum um innkaupin, við sjáum um þrifin á sama tíma og við tökum þátt í að stjórna landinu,“ segir Murkowski. Það hafi því verið mjög gagnlegt fyrir þingkonurnar að sjá hvað það kostaði fyrir fólk að draga fram lífið á norðurslóðum. Annar mikilvægur þáttur ferðarinnar var að skilja varnar- og öryggishlutverk norðurslóða og þær áskoranir sem sá heimshluti glímir við. Murkowski segir þetta hafa verið lykilatriði í ferðinni, en Iqaluit gegnir mikilvægu hlutverki í loftvarnakerfi Norður-Ameríku, NORAD. Þá heimsóttu þingkonurnar m.a. Pituffik, herstöð Bandaríkjahers á Grænlandi, sem og gervihnattastöð hersins á Svalbarða. „Í athugunarstöðinni á Svalbarða gátum við skilið hvernig norðurslóðasvæðið veitir þér sýn ekki bara á norðurslóðir, heldur á jörðina alla, sem þú færð hvergi annars staðar,“ segir Murkowski. Það hafi gefið kollegum þeirra betri sýn á mikilvægi norðurslóða fyrir ríki sín, jafnvel þau sem eru hvað lengst frá heimshlutanum eins og Alabama eða Nevada. „Þetta var því frábær fræðsluferð.“ Höfum heyrt áhyggjur fólks Einn tilgangur ferðalagsins var einnig sá að styrkja tengsl Bandaríkjanna við vinaþjóðir þeirra í norðri, en þau tengsl hafa þótt nokkuð stirð upp á síðkastið, ekki síst ljósi yfirlýsts áhuga Trumps Bandaríkjaforseta á að Bandaríkin eignist Grænland. Murkowski segir aðspurð að hún hafi heyrt þessar áhyggjur fólks. „Jú, ég hef varið miklum tíma í þessum ríkjum, ég hef myndað vináttu- og kunningjatengsl í gegnum árin og því finnst mér fólk geta talað opinskátt við mig,“ segir hún. „Og ég hef heyrt áhyggjurnar, óttann, sérstaklega frá Grænlendingum, vegna sumra yfirlýsinga forsetans.“ Hún segir að það sé mikilvægt að skilja að núverandi Bandaríkjastjórn einblínir á norðurslóðir og málefni þeirra í gegnum linsu þjóðaröryggis. „Og það er ekki rangt af þeim að gera það. En á sama tíma eru norðurslóðir meira en bara hernaðarlega mikilvæg staðsetning,“ segir Murkowski. „Og við vitum að þær eru meira en það. Við vitum að þar er fólk sem býr og starfar og elur upp fjölskyldur sínar, að þar eru efnahagsmál, að þar eru brýn umhverfismál, sem við sjáum nú birtast með mjög afgerandi hætti vegna þeirra hröðu loftslagsbreytinga sem við upplifum á norðurslóðum. Við skiljum það.“ Áhersla núverandi Bandaríkjastjórnar á varnarmál hafi því skapað ákveðna spennu. „Þegar forsetinn gefur yfirlýsingar sem gefa í skyn að Grænland sé ekkert annað en stór íshella, þá er það í mótsögn við þá staðreynd að þar búa 57.000 manns. Það er vissulega ekki fjölmenni, en það eru þó 57.000 manns sem kalla Grænland heimili sitt og hafa gert það í margar kynslóðir.“ Á sama tíma segir Murkowski að hún hafi heyrt á ferðalagi sínu að t.d. varnarsambandið á milli Bandaríkjanna og Danmerkur væri ennþá traust. Þá hafi hún heyrt áhyggjur á Svalbarða af því hvort Bandaríkin myndu ásælast eyjaklasann, en svarið við því sé augljóslega nei. Sumar yfirlýsingar forsetans hafi hins vegar valdið töluverðum áhyggjum og grafið undan trausti, sem sé miður. Aðspurð hvort yfirlýsingar Trumps geti valdið varanlegum skaða á vináttu Bandaríkjanna og Evrópu segir hún að fólk þurfi að hafa áfram trú á Bandaríkjunum og stjórnkerfi þess. Hún segir að stjórnarskráin sé mjög skýr með það að hinir þrír armar ríkisvaldsins, framkvæmdavald, löggjafarvald og dómsvald, séu aðskildir en jafnsettir. „Og það er mikilvægt að undirstrika orðið jafnsettir. Allir veita forsetanum og orðum hans athygli, því hann hefur stærsta gjallarhornið án nokkurs vafa. En þingið hefur einnig mikilvægt hlutverk sem ekki er hægt að líta framhjá og dómstólarnir okkar veita líka aðhald,“ segir Murkowski. Hún segir að ljóst sé að Bandaríkjaþing muni starfa löngu eftir að kjörtímabilii Trumps lýkur. „Ég hef nú setið í öldungadeild Bandaríkjaþings í yfir tvo áratugi, og ég hef starfað undir forsetum repúblikana og demókrata. Ég var hér á meðan Trump-stjórnin fyrri var við völd og ég verð hér út annað kjörtímabil Trump-stjórnarinnar. Og það er fólk eins og ég og hinir 99 í öldungadeildinni og þeir sem eru í fulltrúadeildinni sem hjálpar til við að stilla af og koma á ákveðnu jafnvægi.“ Hún undirstrikar að þingið hefur fjárveitingavaldið í bandarískri stjórnskipan, og að þingið muni nýta það. Hún nefnir sem dæmi málefni Úkraínu, þar sem þingheimur hafi mjög sterkar skoðanir, sem jafnvel ganga gegn vilja Trumps og ríkisstjórnar hans. „Þannig að það sem ég vil segja fólki er að það ætti ekki að gleyma hlutverki þingsins og þeirri staðreynd að við höfum meirihluta og minnihluta og við höfum mjög fjölbreytta og breiða kjóse