James Merry opnaði sýningu sína Ummyndlingar á efstu hæð Listasafns Íslands í tilefni Listahátíðar í Reykjavík ásamt Björk Guðmundsdóttur, sem sýnir Echolalia í safninu samhliða. Sýningin stendur fram á haust og er þar að finna rúmlega 80 grímur sem listamaðurinn breski hefur gert síðustu tíu ár. Sýningin er um margt lýsandi fyrir þennan sérstæða listamann sem vakið hefur heimsathygli síðustu ár. Þetta er í fyrsta sinn sem svo yfirgripsmikil sýning á verkum hans er haldin en hann segir það tilviljun að hann hafi verið tilbúinn að leggjast í slíkt verkefni þegar Listasafn Íslands hafði samband. Grímur eru í eðli sínu fullar af andstæðum en máttur þeirra er að draga fram eitthvað um mannlegt eðli eða tilfinningar að mati James sem búið hefur á Íslandi undanfarin tíu ár. Melkorka Ólafsdóttir ræddi við James í Víðsjá á Rás 1 um leið hans að grímunum og samstarfið við Björk. Fyrsta gríman var afmælisgjöf handa Björk „Ég ólst upp á Englandi en hef búið á Íslandi síðustu tíu ár. Ég kom hingað því ég var að vinna með Björk en leið mín að því að búa til grímur var mjög hæg og óvænt,“ segir James sem hafði unnið sem aðstoðarmaður Bjarkar í þrjú ár áður en hann gerði sína fyrstu grímu. Það hafi verið fyrir tónleikaferðalag Bjarkar með plötuna Vulnicuru árið 2015 þar sem hún bar fjölmargar grímur. Björk sagði í Lestinni á Rás 1 að í fyrstu hefði hún gert grímurnar sjálf en þegar James prófaði að spreyta sig hefði hún séð að hann væri miklu betri í því en hún. James segist alltaf hafa verið iðinn í höndunum og saumaði mikið á tvítugsaldrinum og bjó til afmælis- og jólagjafir handa vinkonum sínum. Fyrsta gríman sem hann saumaði var einmitt afmælisgjöf handa Björk. Þau kynntust árið 2009 þegar hann bjó í London og hún fékk hann til að aðstoða sig við gerð Biophiliu-plötunnar. „Smám saman fór ég að taka meiri þátt í visual -hliðinni og starfið breytist og þróast með hverju ári.“ Í dag er James eins konar listrænn stjórnandi sjónrænu hliðarinnar í verkefnum Bjarkar. Hann segir sameiginlegt áhugamál þeirra á náttúrunni og tækni grunninn að farsælu samstarfi þeirra. „Ég held að við séum með svipaðan smekk, næmni og kannski húmor.“ Þau vinni vel saman því þau nálgist verkefnin af svipaðri nákvæmni og vilji bæði hafa handverkið sýnilegt. Fann að hann var tilbúinn að líta til baka James segir boð Listasafns Íslands um að vera með sýningu hafa komið á réttum tíma því hann hafði sjálfur verið að hugsa að það væri kominn tími á einhvers konar endurlit. „Það var fullkomin tilviljun að listasafnið nálgaðist mig akkúrat þegar ég fann sjálfur að mér fannst ég vera tilbúinn að sýna það sem ég hef gert hingað til.“ Á sýningunni dregur James fram nánast allt sem hann hefur skapað í tímaröð og má þar telja yfir 80 grímur. Hann segist alltaf sækja innblástur í náttúruna en þó ekki endilega bara það sem sé fallegt heldur einnig frá líffræðinni, beinum, örlífverum og skrítnum plöntum. Hann segist gjarnan sækja í að vinna með lífræna ferla. Oft heillist hann af ákveðnu formi eða uppbyggingu og rannsaki það í marga mánuði, þar til hann fer að sjá það sem fyrirbæri sem geti öðlast eigið líf eða jafnvel lifað á andlitinu. Hann reyni að þróa formin út fyrir uppruna sinn, út frá sínu eigin myndmáli, þar til hann finni eitthvað sem gefi til kynna kjarna einhvers frekar en beina eftirlíkingu af náttúrulegu formi. Hann segir rauða þráðinn í sýningunni vera þróunina á handverki sínu. Þar má greinilega sjá að hann vinnur iðulega með eitthvað fornt og nýtt á sama tíma, það geri hann vísvitandi. Hann sé mikill grúskari og sækist í fornminjar, sérstaklega frá síðjárnöld. Það skiptir hann miklu máli að sjá fornmunina sem hann heillast af með eigin augum og hefur hann því varið miklum tíma í það síðustu ár að leita uppi ákveðna muni og rannsaka þá, fræðast um þá. Hann fer í eins konar pílagrímsferðir á ákveðna staði á Englandi og í Frakklandi, til dæmis bara til að sjá einn ákveðinn mun. Fór að sjá fjölskyldur í grímunum sínum Þegar heimsfaraldurinn brast á 2020 fór James í fyrsta skipti í gegnum allar grímurnar og tók þá eftir því að hægt var að flokka þær í nokkrar fjölskyldur. Sumar voru eins og orkedíur, aðrar eins og marglyttur eða skordýr og svo framvegis. Hann hafði verið að læra silfursmíði og ákvað að skapa eins konar erkitýpu fyrir hverja fjölskyldu til að ljúka þeim og opna fyrir möguleikann á einhverju nýju. „Sem ég gerði. Þegar ég horfi yfir sýninguna þá get ég séð öll þessi fjölskyldutré enda þar og þessi nýju form brjótast fram.“ Síðan þá hefur hann tekið eftir tveimur nýjum fjölskyldum í grímusafninu. Hinsegin samfélagið þekki það vel að bera grímur Hann segir hinn raunverulega mátt grímunnar vera að draga fram eitthvað um eðli eða tilfinningar. „Þær eru fullar af andstæðum og þetta er rafallinn sem gefur þeim þessa skrítnu orku. Í grunninn held ég að allar grímur hverfist um mótsögnina milli þess að fela og afhjúpa: hversu mikið gefurðu í ljós, hvað afhjúparðu og hvaða persónu skapar þú? Allt á sama tíma.“ James segir einnig áhugavert að skoða grímurnar frá hinsegin sjónarhorni. Það eigi nokkuð vel við það sem hann geri og vísar í þá hugsun að sjálfsmyndin sé eitthvað leikrænt, eitthvað sem fólk setur upp og tekur af sér á mismunandi tímum í lífinu og við ólíkar aðstæður. Hann bendir á að oft sé því haldið fram að manneskjur eigi sér eitthvert raunverulegt innra sjálf, einhverja sanna sjálfsmynd sem kemur í ljós ef maður myndi bara taka niður allar grímurnar. Sjálfur segist hann þó ekki endilega trúa á þá nálgun heldur eitthvað mun frjálslegra og meira í anda leiks, að allir búi yfir mismunandi persónueiginleikum og sjálfsmyndum sem hægt er að leika sér með og prófa sig áfram með. Hann telur þessa nálgun á sjálfsmyndina, að hún sé breytileg og flæðandi, sé eitthvað sem hinsegin samfélagið eigi sérstaklega auðvelt með að tengja við. Hann hafi alltaf hrifist af fyrirbærinu sem á ensku kallast biomimicry, þegar lífvera tekur á sig form einhvers annars fyrirbæris. Þessu sé oft lýst sem einhverju plati eða blekkingu, einhverju neikvæðu, en hann sjái það alls ekki þannig. Fyrir honum er þetta ákveðin gáfa til vitnis um innri styrk og hæfileika til að lifa af og aðlagast umhverfinu. Þetta sé eitthvað sem allir geri að einhverju marki en hinsegin samfélagið þekki sérstaklega vel. Þar búi margir yfir þeirri reynslu að hafa lifað stóran hluta ævinnar í slíku ástandi, að aðlagast til að passa inn í ákveðin umhverfi og mæta samfélagslegum kröfum. „Þetta er áhugaverð skörun, hugmyndin um grímuna og útlit handverkanna minna.“ James Merry heldur nú yfirlitssýningu í Listasafni Íslands. Hann hefur vakið heimsathygli fyrir grímurnar sínar, margar hverjar sem Björk hefur borið. Máttur grímunnar sé að draga fram eðli og tilfinningar mannsins. Rætt var við James Merry í Víðsjá á Rás 1. Viðtalið má finna í spilaranum hér fyrir ofan.