- What: Analysis of the Icelandic króna's stability
- Impact: Economic insights from a financial expert
Gengi krónunnar hefur verið óvenju stöðugt undanfarin misseri þótt verulegur viðskiptahalli hafi verið við útlönd og ýmislegt gengið á bæði innanlands og utan. Þetta kemur fram í greiningu Jóns Bjarka Bentssonar, aðalhagfræðings Íslandsbanka. „Undanfarin ár hefur gengi krónu verið glettilega stöðugt þótt ýmislegt hafi gengið á innanlands sem utan,“ segir Jón Bjarki í greiningunni. Hann bendir á að meðalgengi krónunnar, miðað við gengisvísitölu Seðlabanka Íslands, hafi verið nánast það sama árin 2023 og 2024. Þrátt fyrir sveiflur innan hvors árs fyrir sig hafi heildarmyndin því verið óvenju stöðug. Eftir lítilsháttar styrkingu í fyrra hefur krónan síðan sótt frekar í sig veðrið það sem af er ári. Jón Bjarki segir að meðalgengi krónunnar í apríl hafi verið ríflega 2% sterkara en í desember 2025 miðað við gengisvísitölu Seðlabankans. Stöðugleikinn er athyglisverður í ljósi þess að viðskiptahalli hefur verið viðvarandi síðustu ár. Jón Bjarki segir þó að gjaldeyrisflæði vegna utanríkisviðskipta hafi verið hagfelldara en ætla mætti við fyrstu sýn. „Viðskiptahallinn var að miklum hluta fjármagnaður beint af erlendum aðilum,“ segir hann. Þá hafi sterk háönn í ferðaþjónustu í fyrra haft meiri áhrif á gjaldeyrismarkað en ella, meðal annars vegna þess að lítið hafi verið selt framvirkt af gjaldeyristekjum sumarsins. Einnig hafi gjaldeyriskaup lífeyrissjóða verið með minna móti og erlend lántaka fyrirtækja allnokkur. Jón Bjarki segir ýmislegt enn styðja við krónuna til skemmri tíma. Þar nefnir hann minnkandi viðskiptahalla, sterka erlenda stöðu þjóðarbúsins, myndarlegan gjaldeyrisforða Seðlabankans, traustar stoðir hagkerfisins og áframhaldandi vaxtamun við útlönd. „Sem fyrr styður eitt og annað við krónuna á næstunni,“ segir hann. Raungengi hækkað Á móti geti þó gefið á bátinn ef næsti ferðaþjónustuvetur verður slakur, ef verulega dregur úr innflæði erlends fjármagns til fjárfestinga hér á landi eða ef viðskiptakjör rýrna á næstu fjórðungum. Þótt nafngengi krónunnar hafi verið stöðugt segir Jón Bjarki að raungengið hafi hækkað talsvert. Það skýrist af því að laun og verðlag hafa hækkað hraðar á Íslandi en í helstu viðskiptalöndum, auk þess sem nafngengi krónunnar hefur styrkst lítillega. Raungengi er mælikvarði á samkeppnisstöðu hagkerfisins. Hátt raungengi getur þrengt að útflutningsgreinum og aukið líkur á að gengið þurfi síðar að leiðréttast. „Raungengi krónu verður þó að líkindum áfram hátt í sögulegu samhengi,“ segir Jón Bjarki. ann bendir jafnframt á að þar sem laun og verðlag hækki hraðar hér á landi en í viðskiptalöndum fari vart hjá því að nafngengi krónunnar þurfi að gefa eftir þegar fram líða stundir. „Þar sem laun og verðlag hækka hraðar hér en í viðskiptalöndum fer þó ekki hjá því að nafngengi krónu þurfi að gefa eftir síðar meir,“ segir hann. Íslandsbanki spáir þó ekki snarpri gengisleiðréttingu. Í nýlegri þjóðhagsspá bankans er gert ráð fyrir hægfara veikingu krónunnar fremur en skyndilegu falli. Samkvæmt spánni verður krónan að jafnaði um 5% veikari í lok spátímans en hún var í árslok 2025. Það jafngildir því að evran kosti um 153 krónur og Bandaríkjadalur um 132 krónur í lok spátímans, miðað við gengi þessara mynta í árslok 2025. „Gengisspá okkar gerir ráð fyrir hægfara veikingu fremur en snarpri leiðréttingu,“ segir Jón Bjarki. Hann tekur þó fram að óvissa um gengisspár sé alltaf veruleg. Niðurstaðan er því tvíþætt. Krónan hefur reynst stöðugri en margir hefðu vænst miðað við viðskiptahalla og óvissu síðustu ára. En undir yfirborðinu hefur raungengi hækkað og samkeppnisstaða útflutningsgreina veikst. Að mati Íslandsbanka bendir það til þess að krónan geti haldið velli enn um sinn en þurfi að öllum líkindum að gefa eftir síðar.