Innlent | Morgunblaðið | 1.6.2026 | 11:00 „Tilbúinn að taka 100% áhættu“ Björn segir heilbrigðisstarfsfólk hafa áhyggjur af notkun efnanna sem ekki er ávísað af læknum og að notendur séu þar af leiðandi ekki undir eftirliti lækna. mbl.is/Eggert Jóhannesson Sólveig Sigurðardóttir [email protected] Setja bókamerki Á meðan eftirspurn fólks eftir skyndilausnum til að hámarka heilsu og bæta útlit sitt eykst virðast sífellt fleiri reiðbúnir til að kaupa ósamþykkt efni frá óþekktum söluaðilum erlendis og sprauta þeim í eigin líkama. Svokölluð peptíð, flokkur tilbúinna efna sem bera óræð nöfn á borð við BCP-157 og TB-500, hafa öðlast tryggan notendahóp hérlendis en prófessor í ónæmisfræði hefur áhyggjur af því að talað sé um notkun slíkra efna af allt of miklu kæruleysi. Samfélags- og samskiptamiðlar auðvelda aðgang að þessum efnum verulega og gera fólki kleift að komast í tæri við þau með örfáum smellum. Í vörulýsingum peptíðanna á sölusíðum eru efnin meðal annars sögð hafa jákvæð áhrif á vöðvauppbyggingu líkamans, fegurð húðar, endurheimt eftir æfingar, minnka matarlyst og auka svefngæði. Seljendur segja þau vera öflugt tæki til að styðja við náttúruleg ferli líkamans, eins konar leiðarvísi sem minnir líkamann á það sem hann kann nú þegar. „Allir og amma þeirra á Reta“ Peptíð er samheiti yfir stuttar keðjur af amínósýrum og eru nokkurs konar uppbyggingarefni próteina í líkamanum. Þau hafa marga undirflokka og eru notuð í mismunandi meðferðarskyni, t.a.m. í verkja- og krabbameinsmeðferðum, við sykursýki og við taugasjúkdómum. Viktor Snær Oliversson, einkaþjálfari og vaxtarræktariðkandi, segir áhuga sinn á peptíðum hafa kviknað út frá peptíðinu Retatrutide, oft kallað Reta, sem hefur svipaða virkni og þyngdarstjórnunarlyfið Ozempic. „Retatrutide er svona sterkasta og öflugasta peptíðið. Mig langaði að prófa Retatrutide í rauninni bara út frá Ozempic, vegna þess að þegar ég er svangur bitnar það á öllum í kringum mig,“ segir Viktor en hann fylgir ströngu matarplani árið um kring. „Ég hugsaði að ef ég gæti fundið leið til að vera ekki svangur og pirraður þá væri ég til í að prófa það. Reta er bara Ozempic á sterum,“ bætir hann við. Aðspurður hvaða önnur peptíð hann notist við segist hann hafa prófað þau flest og að fyrir hann virki þau vel sem einhvers konar stuðningur við líkamann vegna þeirra vandamála sem stundum fylgi steranotkun. „Ég nota stera og þetta er í rauninni bara stuðningur, smá bara eins og vítamín, til að hjálpa líkamanum að ráða við þá,“ segir Viktor. Hann segist einnig nota ákveðna tegund peptíða til að hjálpa sér við að halda líkamanum heilum í því æfingaálagi sem fylgi vaxtarrækt. „Ég myndi segja að peptíðin séu bara ákveðin bylting í bransanum,“ segir hann og bætir svo við að „allir og amma þeirra“ noti Reta í dag. Viktor Snær Oliversson Ýkt skólabókardæmi Eins og tæpt hefur verið á eru þau peptíð sem eru ekki uppáskrifuð af læknum ekki lyfjaprófuð eða rannsökuð af viðurkenndum stofnunum. Viktor segir að þrátt fyrir það sé hann reiðubúinn að taka áhættuna. „Ég er tilbúinn að taka hundrað prósent áhættu. Ef það eru helmingslíkur á að eitthvað geri mig vöðvaðri þá er ég bara til í það,“ segir Viktor en bætir því svo við að hann sé kannski svolítið ýkt skólabókardæmi. Hann segist ekki hafa áhyggjur af langtíma heilsufarsvandamálum, hann fylgist vel með heilsu sinni með því að fara reglulega í blóðprufur og sé þar að auki mjög meðvitaður um líðan sína. Viktor segir að þó að auðvelt sé að nálgast efnin á netinu sé ekki alltaf hægt að treysta gæðunum. Seljendur taka oft fram að peptíðin sem þeir bjóða upp á séu gæðaprófuð af óháðum þriðja aðila og þar af leiðandi með ákveðna vottun en Viktor segir að ekki sé hægt að treysta því í blindni. „Ef þú vilt vera 100% viss þarftu að senda þetta sjálfur út í prófun, þeir sem selja þetta hér á Íslandi eru bara að treysta á að birgjarnir þeirra séu að segja satt,“ segir Viktor og varar í kjölfarið við því að kaupa efnin af aðilum á samfélagsmiðlum á borð við TikTok. Hafa gríðarlegar áhyggjur Björn Rúnar Lúðvíksson, prófessor í ónæmisfræði við Háskóla Íslands, segir að margt beri að varast við notkun slíkra efna. „Það er rosalega mikilvægt að hreinsa aðeins til í orðanotkuninni svo að fólk átti sig á því um hvað þetta snýst. Peptíð í lækningaskyni eru lyf en það er verið að tala um þau af allt of miklu kæruleysi af hálfu þeirra sem þekkja ekki nægilega vel til,“ segir Björn. Björn segir að það að fá lyf samþykkt á markað sé flókið og vandasamt ferli sem krefjist gríðarlega staðlaðra vinnubragða. Framleiðslan fer fram í algjörlega dauðhreinsuðum aðstæðum og lyfin gangast svo undir mjög ítarlegar rannsóknir varðandi efnasamsetningu, þrívíddarbyggingu og virkni. „Ég leyfi mér að efast um að þeir aðilar sem selja þessi efni stundi slík vinnubrögð,“ segir Björn. Hann segir nauðsynlegt að meðhöndla efnin af sömu varkárni og önnur lyf vegna þess að þau geti tekið breytingum og valdið annars konar virkni heldur en lagt var upp með. Björn segir heilbrigðisstarfsfólk hafa gríðarlegar áhyggjur af notkun þessara efna sem ekki er ávísað af læknum og að notendur séu þar af leiðandi ekki undir eftirliti lækna. „Það hefur komið til dauðsfalla erlendis vegna þess að fólk er að nota þessi lyf án eftirlits.“ Björn Rúnar Lúðvíksson Ekki eins og mjólk Hann segir það geta verið stórhættulegt að kaupa efni á gráum markaði og að notkun slíkra efna geti valdið langvarandi skaða. „Fólk þarf að hugsa um þetta sem lyf. Þetta er ekki bara eins og að kaupa mjólk úti í búð. Þetta er miklu alvarlegra mál. Það er ástæða fyrir því að við sem læknar nálgumst þetta eins og lyf og tökum það alvarlega.“ Spurður hvers vegna hann haldi að fólk innbyrði þessi vafasömu efni af slíkri léttúð segir hann rót vandans í dag líklega vera aukinn fjölda áhrifavalda sem keppast við að lofa þessi efni og að fjöldinn fylgi í blindni í stað þess að hlusta á fagfólk. Peptíð eru oft notuð í læknisfræðilegum tilgangi sem lyf, en bæði insúlín og þyngdarstjórnunarlyfið Ozempic teljast til peptíða. Björn segir að í dag séu til vel yfir 80 mismunandi lyf sem flokkast undir þennan hatt og eru þau notuð í margvíslegum tilgangi, t.a.m. í verkja- og krabbameinsmeðferðum. „Það má ekki gleyma því að þetta eru góð lyf fyrir þá sem þurfa á þeim að halda og eru oft lífsbjargandi lyf, eins og til dæmis insúlín, en notkun þeirra þarf alltaf að vera undir eftirliti. Það er enginn einstaklingur með sykursýki að sprauta sig með insúlíni eða nota sín sykursýkislyf án þess að gera það í góðri samvinnu og samráði við sinn heimilislækni. Það er gríðarlegur munur á þessu,“ segir hann. Áhættan fer eftir efninu Björn segir áhættuna við notkun ósamþykktra peptíða fara eftir efninu sem um ræðir í hverju tilviki fyrir sig. „Ef þú ert að sprauta þig með einhverju efni sem á annaðhvort að veikja eða styrkja ónæmiskerfið þitt og það er ekkert ójafnvægi í gangi sem búið er að staðfesta með rannsóknum, þá getur það verið stórhættulegt og haft margvíslegar alvarlegar afleiðingar. Ef efnið er ekki nógu hreint getur þú hreinlega fengið lífshættulega sýkingu sem getur jafnvel dregið þig til dauða.“ Eins getur fólk fengið lífshættuleg ónæmisviðbrögð og varanlegur líffæraskaði geti jafnvel komið fram mörgum árum seinna, bætir hann við. Björn segir það miður að óprúttnir aðilar keyri sölu áfram í gróðaskyni, táldragi fólk með fölskum staðhæfingum og stofni því í hættu. „Ef eitthvað hljómar eins og það sé of gott til að vera satt, þá er það yfirleitt þannig,“ segir Björn að lokum. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Name of man who died at Hólmsheiði Prison Hafna fréttum um Alvarez Þórir Hergeirsson ráðinn til HÍ „Tilbúinn að taka 100% áhættu“ Hjalti tekur við fyrirtækjaráðgjöf Arion Umræðan Þing í gíslingu Skýrsla sem segir ekki það sem okkur er sagt að hún segi Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Sex flugferðum aflýst vegna áhafnaskorts Fjármagnar rannsóknir á almyrkva á Íslandi Íhugar að kynna samningsmarkmið Evruskýrslan án skýrrar niðurstöðu Mest lesið Í gær Í vikunni Nafn mannsins sem lést á Hólmsheiði Flugi Icelandair aflýst vegna mönnunarvanda „Ætlaði aldrei að eignast nýja vini“ „Svo dystópíulegt að það er næstum kómískt“ Skólabygging sett á söluskrá Staðan gjörbreytt á einum áratug Sigmundur Davíð kynnir nýjan fjölskyldumeðlim Röng túlkun ráðherra Hætt að lesa Njálu í skólum landsins Íbúar skelkaðir eftir dularfullt lágflug Fangi á Hólmsheiði lést í nótt Íbúar skelkaðir eftir dularfullt lágflug Sex flugferðum aflýst vegna áhafnaskorts Vara við leigubremsunni Viðstöðulaus skjálftahrina á Hellisheiði Hrifsa heiminn úr klóm tæknirisanna Flytja gríðarstór hús eftir þjóðveginum í nótt Loka skrifstofum: Funda um óvissu í starfi „Góðverk dagsins og jafnvel ársins“ Loka Vesturlandsvegi vegna malbikunar Grunnskólakennari sakaður um að maka saur Fjölskyldufaðir hætt kominn eftir rof á pakkningum Krefur móður svara: „Vinsamlega rökstyddu mál þitt“ Lést við barnsburð á Landspítalanum Einn ráðherra á meðal launahæstu ríkisstarfsmanna Hótelstjóri veitir áfallahjálp nær daglega Boðar fjöldaúrsagnir úr flokknum Verulegur munur á árangri eftir grunnskólum Myndband: Handtaka í Hveragerði Loka svæðinu eftir að víðfeðmt sprun