Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðu­neytið áætlar að hag­ræðing innan mál­efna­sviða ráðu­neytisins nemi sam­tals 1.894 milljónum króna á þessu ári. Þetta kemur fram í svari ráðherra við fyrir­spurn Árna Helga­sonar um hag­ræðingu í ríkis­rekstri. Við nánari skoðun er þó ljóst að stærsti hluti fjár­hæðarinnar er ekki hefðbundin rekstrar­hag­ræðing hjá stofnunum, heldur 1,1 milljarðs króna lækkun vegna endur­greiðslna til kvik­mynda­gerðar á Ís­landi. Sá liður skýrir um 58% af heildar­fjár­hæðinni. Ráðu­neytið tekur sér­stak­lega fram að fjár­hæðir vegna endur­greiðslna til kvik­mynda­gerðar séu settar fram með fyrir­vara. Heildar­fjár­hæð endur­greiðslna ráðist ekki af fyrir fram af­mörkuðum fjár­heimildum heldur af því hvort og að hvaða marki um­sóknir upp­fylla skil­yrði laga um tíma­bundnar endur­greiðslur vegna kvik­mynda­gerðar á Ís­landi. Með öðrum orðum er spurning hvort stærsti liðurinn í „hag­ræðingunni“ sé í raun bein hag­ræðing í ríkis­rekstri eða fremur lægri áætlun um út­gjöld sem ráðast af um­fangi verk­efna og um­sókna. Þurfa ekki að halda utan um hag­ræðinguna Í svarinu kemur jafn­framt fram að stofnanir hafi ekki verið beðnar um að halda utan um hag­ræðingu sem komi beint í kjölfar til­lagna hag­ræðingar­hóps ríkis­stjórnarinnar. Því sé ekki unnt að svara því hvaða áhrif til­lögurnar hafi haft á ein­staka rekstrar­liði. Í svarinu kemur jafn­framt fram að stofnanir hafi ekki verið beðnar um að halda utan um hag­ræðingu sem komi beint í kjölfar til­lagna hag­ræðingar­hóps ríkis­stjórnarinnar. Því sé ekki unnt að svara því hvaða áhrif til­lögurnar hafi haft á ein­staka rekstrar­liði. Það veikir nokkuð myndina af því hversu mikið af fjár­hæðinni sé raun­veru­leg, mælan­leg hag­ræðing í rekstri, svo sem fækkun verk­efna, sam­eining stoðþjónustu, minni yfir­bygging eða lægri rekstrar­kostnaður. Ráðu­neytið segir til­lögur hag­ræðingar­hópsins hafa nýst við for­gangs­röðun í fjár­málaáætlun 2026 til 2030. Mark­miðið hafi verið að auka skil­virkni og draga úr rekstrar­kostnaði án þess að skerða opin­bera þjónustu. Háskólar og rannsókna­starf­semi lækka um 341 milljón Næst­stærsti liðurinn í yfir­litinu er háskólar og rannsókna­starf­semi, þar sem áætluð lækkun nemur 341 milljón króna. Þar af lækka fjár­heimildir Háskóla Ís­lands um 127 milljónir króna, Háskólans á Akur­eyri um 18,7 milljónir, Háskólans í Reykja­vík um 18,3 milljónir og Lista­háskóla Ís­lands um 8,9 milljónir. Þá lækka vara­sjóðir mála­flokka um 145,9 milljónir króna. Á sviði menningar­stofnana nemur lækkunin 143 milljónum króna. Þar munar mest um 56,2 milljóna lækkun vegna samninga og styrkja til starf­semi menningar­stofnana, 25,4 milljóna lækkun hjá Sin­fóníu­hljóm­sveit Ís­lands og 23,4 milljóna lækkun hjá Þjóð­leik­húsinu. Safna­mál lækka um 63 milljónir Á sviði safna­mála nemur áætluð lækkun 63,2 milljónum króna. Þar er stærsti liðurinn Lands­bóka­safn Ís­lands – Háskóla­bóka­safn, 18,8 milljónir króna, en einnig lækka fjár­heimildir Þjóð­minja­safns Ís­lands um 14,6 milljónir og Þjóðskjala­safns Ís­lands um 11,8 milljónir. Ráðu­neytið nefnir sér­stak­lega að eitt verk­efni hafi þegar komið til fram­kvæmda, sam­eining Lista­safns Einars Jóns­sonar og Lista­safns Ís­lands, sem tók form­lega gildi um áramótin 2025/2026. Mark­miðið sé að sam­einingin stuðli að öflugri starf­semi, betri þjónustu og betri nýtingu opin­berra fjár­muna.