Bandarískir langtíma­raun­vextir eru hærri en ís­lenskir, sé horft til verð­tryggðra ríkis­skulda­bréfa með gjald­daga árið 2050. Ávöxtunar­krafa á ís­lenska verð­tryggða ríkis­bréfinu RIKS 50 er um 2,60%, en krafa á bandarísku verð­tryggðu ríkis­skulda­bréfi, svo­nefndu TIPS-bréfi með gjald­daga árið 2050, er um 2,83%. Munurinn nemur rúmum 20 punktum. Með öðrum orðum fá fjár­festar nú hærri raunávöxtun á löngum verð­tryggðum bandarískum ríkis­skulda­bréfum en á löngum verð­tryggðum ís­lenskum ríkis­skulda­bréfum. Það er at­hyglis­verð staða. Bandarísk ríkis­skulda­bréf eru ein helsta viðmiðun heimsins fyrir áhættu­litla ávöxtun, en ís­lenska ríkið hefur al­mennt þurft að greiða hærri vexti en það bandaríska. Ís­land er lítið hag­kerfi með eigin gjald­miðil, grynnri skulda­bréfa­markað og meiri sértæka áhættu en Bandaríkin. „Afar áhuga­verð staða“ Gunnar Örn Er­lings­son, for­stöðumaður skulda­bréfa­miðlunar Arion banka, segir stöðuna á markaðnum for­vitni­lega. „Það munar um 20 punktum og ég ætti erfitt með að sjá fyrir mér að ís­lenskt raun­vaxta­stig yrði lægra en það bandaríska yfir lengri tíma,“ segir Gunnar Örn. Hann segir þó ástæður fyrir verðlagningunni. Ís­lensk löng verð­tryggð ríkis­bréf séu ekki í stöðugri út­gáfu hjá Lána­málum ríkisins og al­mennur áhugi virðist vera á löngum verð­tryggðum bréfum hér á landi. „Það virðist vera áhugi á löngum verð­tryggðum bréfum hérna líka, enda henta bréfin öllu jöfnu fjár­festinga­stefnu líf­eyris­sjóðanna. Verðlagningin er því ekki án skýringa, og það mætti e.t.v. líka setja hana í sam­hengi við langtíma­hag­vaxtar­getu þjóðar­búsins, en það er afar áhuga­vert að setja hana í sam­hengi við bandaríska raun­vexti og velta fyrir sér hvort ís­lenskir raun­vextir geti haldist lægri til lengri tíma,“ segir hann. Skortur á löngum verð­tryggðum bréfum Ein skýringin er fram­boð og eftir­spurn. Löng verð­tryggð ríkis­bréf eru mikilvæg fyrir fjár­festa sem vilja tryggja raunávöxtun langt fram í tímann. Þar eru líf­eyris­sjóðir sér­stak­lega fyrir­ferðar­miklir. Þeir eru með langar skuld­bindingar og þurfa eignir sem passa við þær, meðal annars verð­tryggð bréf með langan líftíma. Ef fram­boð af slíkum bréfum er tak­markað en eftir­spurn mikil hækkar verð bréfanna. Þegar verð skulda­bréfa hækkar lækkar ávöxtunar­krafan. Það gæti skýrt hvers vegna krafa á löng ís­lensk verð­tryggð ríkis­bréf hefur þrýstst niður, jafn­vel niður fyrir sam­bæri­lega bandaríska raun­vexti. Þörf á varfærni Bæði bréfin eru verð­tryggð, en þau eru verð­tryggð gagn­vart ólíkum verðbólgumæli­kvörðum og í ólíkum gjald­miðlum. Bandarísku TIPS-bréfin verja fjár­festa gegn bandarískri verðbólgu í dölum. Ís­lensku ríkis­bréfin verja fjár­festa gegn ís­lenskri verðbólgu í krónum. Því er ekki hægt að lesa muninn sem hreinan saman­burð á áhættu Ís­lands og Bandaríkjanna. Þar skipta einnig máli seljan­leiki, markaðs­dýpt, gjald­eyrisáhætta, sam­setning fjár­festa og sér­staða ís­lenska verð­tryggða markaðarins. Engu að síður er staðan óvenju­leg. Þegar ís­lensk langtíma­raunávöxtun er komin niður fyrir bandaríska langtíma­raunávöxtun vakna spurningar um hvort mikill inn­lendur áhugi á fáum löngum verð­tryggðum bréfum hafi þrýst ís­lensku kröfunni óvenju langt niður. Hvað segir þetta um hag­vaxtar­getu? Gunnar Örn segir einnig að setja megi stöðuna í sam­hengi við langtíma­horfur ís­lenska hag­kerfisins. Langtíma­raun­vextir endur­spegla meðal annars væntingar um sparnað, fjár­festingarþörf, fram­leiðni­vöxt og hag­vaxtar­getu. Ef fjár­festar telja langtíma­hag­vöxt verða lægri getur það þrýst raun­vöxtum niður. Mikil eftir­spurn eftir öruggum langtíma­eignum getur haft sömu áhrif. Á Ís­landi bætist við sér­staða líf­eyris­sjóða­kerfisins. Stórir inn­lendir fjár­festar þurfa reglu­lega að finna langtíma­eignir í krónum sem passa við skuld­bindingar þeirra. Það getur skapað viðvarandi eftir­spurn eftir löngum verð­tryggðum ríkis­bréfum og haldið kröfunni niðri. Hagstæð kjör fyrir ríkis­sjóð? Staðan getur einnig skipt máli fyrir ríkis­sjóð. Ef mikil eftir­spurn er eftir löngum verð­tryggðum bréfum og krafan á þeim er komin niður fyrir bandaríska langtíma­raun­vexti bendir það til þess að ríkið geti fjár­magnað sig til langs tíma á hagstæðum verð­tryggðum kjörum. Á móti þarf að horfa til áhættu af verð­tryggðum skuldum og sam­setningar skulda ríkis­sjóðs. Lág krafa í einum flokki þýðir ekki endi­lega að rétt sé að stórauka út­gáfu í honum. Hún sýnir þó skýrt hvar eftir­spurnin liggur. En ís­lenski skulda­bréfa­markaðurinn sendir nú óvenju­legt merki frá sér þar sem fjár­festar sætta sig við lægri raunávöxtun á löngum ís­lenskum verð­tryggðum ríkis­bréfum en sam­bæri­legum bandarískum verð­tryggðum ríkis­bréfum.