Á undanförnum árum hefur orðið veruleg breyting á því hvernig við hugsum um orku, innviði og öryggi. Það sem áður var fyrst og fremst talið tæknilegt eða rekstrarlegt viðfangsefni er nú orðið eitt af lykilatriðum í umræðu um þjóðaröryggi, samkeppnishæfni og framtíðarþróun samfélaga. Þessi þróun er ekki síst knúin áfram af breyttu öryggisumhverfi í Evrópu, aukinni áherslu á orkuöryggi og vaxandi vitund um mikilvægi áfallaþols í nútímasamfélagi. Fyrir Ísland, sem byggir afkomu sína að stórum hluta á traustum innviðum og aðgengi að hreinni orku, er þessi umræða sérstaklega mikilvæg. Ómissandi innviðir, raforka, vatnsveitur, hitaveitur, fráveita, fjarskipti og samgöngur, eru grunnstoðir samfélagsins. Þeir eru forsenda þess að heimili, fyrirtæki og opinber þjónusta geti starfað á eðlilegan hátt. Á sama tíma eru þeir svo sjálfsagðir hluti daglegs lífs að við tökum þeim oft sem gefnum. Raunveruleikinn er þó sá að þessir innviðir eru hvorki sjálfgefnir né sjálfbærir án stöðugrar uppbyggingar. Þeir krefjast viðhalds, endurnýjunar og þróunar. Þeir krefjast nákvæmrar sérfræðiþekkingar, samvinnu og ekki síst umfangsmikilla fjárfestinga. Á komandi árum blasir við eitt stærsta uppbyggingarskeið innviða í íslenskri sögu, þar sem fjárfestingar munu nema hundruðum milljarða króna. Ástæður þessarar auknu uppbyggingar eru margar. Í fyrsta lagi þarf að styrkja og endurnýja núverandi kerfi sem víða eru farin að eldast. Í öðru lagi er eftirspurn eftir orku og þjónustu að aukast, bæði vegna fólksfjölgunar og vaxandi atvinnustarfsemi. Í þriðja lagi standa orkuskipti og loftslagsbreytingar fyrir dyrum, sem kalla á nýjar lausnir og aukna getu kerfanna til að takast á við breyttar aðstæður. Þá má ekki gleyma auknum kröfum um öryggi og áfallaþol, sem hafa færst í forgrunn eftir að alþjóðlegt öryggisumhverfi varð ótryggara. Þessar áskoranir kalla á skýra sýn og markvissa stefnu. Uppbygging innviða er ekki verkefni sem hægt er að leysa á skömmum tíma. Hún tekur ár og jafnvel áratugi. Ákvarðanir sem teknar eru í dag munu móta samfélagið langt inn í framtíðina. Þess vegna skiptir máli að umgjörðin sé traust. Fyrirtæki sem bera ábyrgð á rekstri og uppbyggingu innviða þurfa stöðugt og fyrirsjáanlegt regluverk, ásamt raunhæfu svigrúmi til að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir. Hér liggur ein af stóru áskorunum samtímans. Ef ferlar eru of flóknir, leyfisveitingar taka of langan tíma eða óvissa ríkir um reglur og stefnu getur það tafið eða jafnvel komið í veg fyrir nauðsynlega uppbyggingu. Slíkt hefur ekki aðeins áhrif á einstök fyrirtæki heldur getur haft víðtæk áhrif á samfélagið allt, á atvinnuuppbyggingu, lífsgæði og samkeppnishæfni landsins. Á sama tíma hefur Ísland marga styrkleika sem mikilvægt er að nýta. Landið býr yfir einstökum endurnýjanlegum orkuauðlindum, þar á meðal vatnsafli og jarðhita. Orku- og veitufyrirtæki landsins hafa áratugalanga reynslu af uppbyggingu og rekstri flókinna kerfa við krefjandi aðstæður. Þá hefur íslenskt samfélag sýnt að það getur brugðist hratt og vel við þegar á reynir, hvort sem um er að ræða náttúruvá eða aðrar áskoranir. Þessir styrkleikar skapa tækifæri til að byggja upp enn öflugri og áfallaþolnari innviði. En til þess þarf að tryggja að hægt sé að taka ákvarðanir og hrinda þeim í framkvæmd á réttum tíma. Uppbygging má ekki dragast úr hófi fram, enda getur kostnaður við tafir orðið mikill, jafnt í beinum fjárhagslegum skilningi og í formi tapaðra tækifæra. Það er einnig mikilvægt að horfa á uppbyggingu innviða í víðara samhengi. Hún snýst ekki aðeins um að tryggja rekstur kerfa heldur um að skapa grunn að framtíðarþróun samfélagsins. Traustir og öflugir innviðir eru forsenda nýsköpunar, atvinnusköpunar og aukinnar verðmætasköpunar. Þeir eru lykilatriði í því að laða að fjárfestingar og styrkja stöðu Íslands í alþjóðlegri samkeppni. Í þessu samhengi gegnir samstarf lykilhlutverki. Uppbygging innviða er verkefni sem krefst samstillts átaks stjórnvalda, fyrirtækja og samfélagsins alls. Stjórnvöld setja rammann með stefnu og regluverki en fyrirtæki bera ábyrgð á framkvæmdum og rekstri. Samtal og gagnkvæmt traust milli þessara aðila er forsenda þess að árangur náist. Á komandi árum mun reyna á þetta samstarf. Verkefnin eru stór og krefjandi, en einnig full af tækifærum. Með skýrri sýn, markvissri stefnu og öflugri framkvæmd er hægt að byggja upp innviði sem standast kröfur framtíðarinnar og styrkja íslenskt samfélag til lengri tíma. Að lokum er vert að minna á að mikilvægi innviða birtist oft best í því að við tökum þeim sem sjálfsögðum hlut. Þegar ljósin kvikna, vatnið rennur og samfélagið starfar án truflana, hugsum við sjaldnast um þá flóknu innviði sem liggja að baki. En það er einmitt þess vegna sem mikilvægt er að huga að þeim, áður en vandamál koma upp. Á óvissutímum er freistandi að fresta stórum ákvörðunum. En þegar kemur að ómissandi innviðum er slíkt ekki raunhæfur kostur. Þvert á móti er nú rétti tíminn til að fjárfesta í framtíðinni, efla áfallaþol og tryggja að íslenskt samfélag standi sterkt, sama hvaða áskoranir kunna að blasa við. Höfundur er formaður Samorku og framkvæmdastýra Veitna. Greinin birtist fyrst í sérblaði Viðskiptablaðsins um Fagþing Samorku. Áskrifendur geta lesið blaðið í heild hér .