Yfirlitssýning á verkum frá löngum og fjölbreyttum ferli Guðmundar Ármann hefur staðið yfir í Listasafni Akureyrar frá því í lok janúar. Samhliða sýningunni, sem ber yfirskriftina Aðflæði, var önnur sýning opnuð í Deiglunni þar sem finna má úrval vatnslitamynda Guðmundar. Á yfirlitssýningunni kennir ýmissa grasa. Elstu málverkin eru frá því um 1970, þegar Guðmundur var námsmaður í Gautaborg. Myndir hans frá því á áttunda áratugnum hafa verið kenndar við sósíalrealisma en þá tókst hann meðal annars á við Víetnamstríðið og ástandið í Chile í myndum sínum. Á sýningunni gefur einnig að líta skissubækur Guðmundar frá því um 1960 svo segja má að verkin á sýningunni spanni nærri sjö áratugi. Í skissubókunum má finna teikningar sem Guðmundur gerði upp úr listasögubókum en líka amerískar kúrekamyndir. Kúrekar rata líka í seríu ádeilumynda Guðmundar frá áttunda áratugnum. „Þetta eru tvær úr seríu þriggja, ég kom ekki hinni myndinni fyrir. Þetta er ádeila á ameríkanaseringuna á Íslandi þar sem helikopterarnir bandarísku koma þarna og lenda á Þingvöllum og skilja eftir sig eitt stykki káboj.“ Notaði málverkið á gagnrýninn hátt Við upphaf ferils síns fjallaði Guðmundur talsvert um samfélagsmál í fígúratífum myndum sínum. „Það sem vantar hér kannski eru stórar verkalýðsmyndir, myndir sem ég sýndi á Kjarvalsstöðum á sínum tíma. Þá var ég kallaður sósíalrealisti. Ég var nú ekki alveg sammála því, ég var miklu rómantískari en realisti. Ég gerði rómantískar myndir af verkafólki,“ segir Guðmundur um salinn þar sem þessi kafli í ferli hans er tekinn fyrir. Í salnum má finna stórt málverk sem sýnir umferðarþunga götu í stórborg. Það var hluti samsýningar sem nokkrir nemendur í Valand-listaháskólanum í Gautaborg settu upp 1970. „Við settum upp stóra sýningu sem vakti töluverða athygli. Hún var fyrst sett upp í listasafninu í Gautaborg, Konsthallen, og með okkur voru skipulagsfræðingar og arkitektar. Hún er gagnrýni á fyrirferðarmikla og plássfreka bíla. Á þessum tíma var mikil umræða um alls konar umferðarmál eins og við þekkjum í dag, bílastæðavandamál og allt þetta. Við gerðum svona krítíska sýningu sem við kölluðum Vardagstrafik för hvem? – Það er að segja, Hversdagsumferð fyrir hverja?“ Guðmundur hefur á löngum starfsferli fengist talsvert við kennslu. Hún hófst snemma, strax á Svíþjóðarárunum. „Ég er með upp á vasann sveinsbréf í prentmyndagerð. Þeir sem tóku mig inn í Valand-skólann, þeim fannst alveg gráupplagt að setja mig í grafíkdeildina. Ég var náttúrlega mjög mikið í grafíkinni og eiginlega fljótlega gerður að aðstoðarkennara sem ég var þarna þrjú síðustu árin. Það lá mjög auðveldlega fyrir mér grafíkin,“ segir Guðmundur um upphafið. „Ég var byrjaður að gera ætingar þegar ég var að svíkjast um í vinnunni, sko. Þetta er áður en ég fer út og áður en ég byrja í myndlista- og handíðaskólanum.“ Hægt og rólega fjarlægðist Guðmundur sósíalrealismann og fór að leita fanga í fjörunni. „Ég fór að mála úr náttúrunni og hvarf í raun og veru frá hugmyndinni um að myndin gæti sagt einhverjar sögur og svo framvegis. Ég fór að taka eftir því að fólk misskildi líka það sem ég var að reyna að segja. Svo ég hugsaði með mér: „Best að snúa sér bara að fagurfræðinni.“ Mér finnst skeljar svo ofboðslega fallegt viðfangsefni svo ég datt í þetta og svo í fuglana.“ Síðustu árin hefur Guðmundur einbeitt sér að geómetrískri list og hann vinnur verk í anda strangflatarmálaranna sem settu mikinn svip á íslenskt listalíf um miðja síðustu öld. „Ég held að það séu 10, 12 ár síðan ég byrjaði á þessu. Ég fór að átta mig á því að ég var miklu nær ljóðlistinni eða skáldinu sem er að yrkja ljóð eða tónskáldinu sem semur tónlist. Þarna er ég bara að raða saman ferhyrndu formi og leyfi mér ekki að nota neinar skálínur eða neitt, bara lóðrétt og lárétt.“ Með árunum hafi hann áttað sig á því að það er lítill munur á því að mála fígúratíft og að mála abstrakt. „Það er jafn erfitt að mála fígúratífa mynd og að mála abstrakt. Það eru sömu lögmál í gangi, maður er alltaf að velta fyrir sér hvernig er best að segja söguna í mynd.“ Listamaðurinn Hörður Ágústsson var mikill örlagavaldur í lífi Guðmundar. Þegar hann kom heim frá námi í Svíþjóð hringdi Guðmundur í Hörð og spurði hvort hann hefði ekki eitthvað fyrir sig að gera. Upp úr dúrnum kom að nýstofnað myndlistarfélag á Akureyri vantaði kennara. Eftir stutta umhugsun ákvað Guðmundur að slá til. „Ég er eiginlega sendur hérna, hálfgerður Umbi, af æðstaprestinum sem hét þá Hörður Ágústsson sem var skólastjóri Myndlista- og handíðaskólans. Hann var nú minn mentor,“ segir Guðmundur og vísar til sögunnar um Umba sem biskup sendi á Snæfellsnes til að rannsaka kristnihald undir Jökli, í samnefndri skáldsögu Halldórs Laxness. Eftir að Guðmundur ákvað að fara norður boðaði Hörður hann á vinnustofu sína við Hverfisgötu í Reykjavík. „Þar teygir hann sig upp í hillu og nær í komplett Birting, tímaritið. Hann réttir mér þetta og segir við mig: „Lestu þetta, Guðmundur minn, og þá verður allt í lagi með þig. Þannig byrjar þetta.“ Félögum Guðmundar í myndlistinni leist ekki á búferlaflutningana og sögðu við hann að hann væri að sóa ferli sínum með því að flytja til Akureyrar. Þar væri ekkert að gerast. Annað átti eftir að koma á daginn. „Hér var bara allt í bullandi gangi. Ég stofnaði Myndsmiðjuna með Myndlistarskólanum og bænum. Við fengum húsnæði og það bara fylltist, 60 nemendur. Ég var eini kennarinn og var að reyna að fá kennara með mér. Þeir voru ekki margir sem voru á lausu en þeir komu síðar.“ Guðmundur segir að hann hafi lent upp á kant á Akureyri vegna viðhorfa sinna til heimsmálanna. „Ég talaði mikið á móti mikið á móti Víetnamstríðinu og mér þótti menn svolítið sofandi yfir þessu. Þeim þótti ekki gott að ég væri að kenna ungum börnum. Ég sagði þá bara við vini mína þarna: „Nú skuluð þið bara taka við þessu, ég ætla að fara að gera eitthvað annað.“ Ég fór bara að vinna í Slippnum og var þar í einhver þrjú, fjögur ár og í Ofnasmiðjunni á Akureyri.“ Guðmundur stofnaði síðar fyrirtækið Teiknihönnun KG með Kristjáni Steingrími sem rann síðar ásamt Teiknistofu Ragnars Lár inn í Teiknistofuna Stíl. Fyrirtækið sérhæfði sig í skiltagerð og alls kyns merkingum. Þá fékk Stíll það verkefni að hreinteikna merki Akureyrar sem er enn í notkun. Fyrir sveitarstjórnarkosningar 1990 fór Guðmundur að tala fyrir því að eitthvað yrði gert við Grófargil á Akureyri. Það var iðulega kallað Kaupfélagsgilið en hafði þá fengið gælunafnið Draugagilið eftir að starfsemi lagðist af í hverju húsinu þar á fætur öðru. Guðmundur skrifaði grein um málið og lagði til að líf yrði fært inn í húsin að nýju. „Þetta féll svona vel í kramið. Meirihlutinn sem var stofnaður þarna af Sjálfstæðisflokki og Alþýðubandalagi tók þetta upp sem eitt af þremur aðalverkefnum þess meirihluta. Bærinn keypti húsnæðið, við stofnuðum Gilfélagið og tókum þátt í að byggja þetta upp. Þetta var óskaplega skemmtilegt, merkilegur tími að mínu mati.“ Langur og fjölbreyttur ferill Guðmundar Ármanns er tekinn til skoðuna á yfirlitssýningunni Aðflæði í Listasafninu á Akureyri. Nýkominn úr námi í Svíþjóð fyrir um hálfri öld fluttist Guðmundur til bæjarins fyrir tilstilli Harðar Ágústssonar. Víðsjá ræddi við Guðmund Ármann um yfirlitssýninguna Aðflæði sem nú stendur yfir í Listasafninu á Akureyri. Viðtalið við Guðmund má finna í spilaranum hér fyrir ofan. Það hefst á mínútu 24.